www.mazepa.fora.pl

Nauka, kultura i rozrywka

Forum www.mazepa.fora.pl Strona Główna -> Geografia -> Pasma górskie w Polsce
Napisz nowy temat  Odpowiedz do tematu Zobacz poprzedni temat :: Zobacz następny temat 
Pasma górskie w Polsce
PostWysłany: Sob 14:55, 04 Lut 2006
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 6949
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Pasma górskie w Polsce

Na terenie Polski znajdują się:

Góry Świętokrzyskie,
Karpaty,
Sudety.



Góry Świętokrzyskie


Krajobraz Gór Świętokrzyskich


Chata Świętokrzyska w Kakoninie, na szlaku z Łysicy na Święty Krzyż

Góry Świętokrzyskie (342.34-5) jest to masyw górski położony w południowo - wschodniej Polsce. Najstarsze pasmo górskie w Polsce i jedno z najstarszych w Europie. Najwyższy szczyt to Łysica, 612 m n.p.m. Wypiętrzyły się w czasie orogenezy hercyńskiej w okresie paleozoiku.

W Górach Świętokrzyskich można wyróżnić następujące pasma górskie:

Pasmo Klonowskie
Pasmo Bostowskie
Pasmo Oblęgorskie
Pasmo Masłowskie
Łysogóry
Pasmo Jeleniowskie
Pasmo Górskie
Pasmo Posłowskie
Pasmo Dymińskie
Pasmo Brzechowskie
Pasmo Orłowskie
Pasmo Iwaniskie
Pasmo Wygiełzowskie
Pasmo Chęcińskie
Grzbiet Bolechowicki
Pasmo Daleszyckie
Pasmo Cisowskie
Pasmo Ociesęckie
W środkowej części Gór Świętokrzyskich znajduje się Świętokrzyski Park Narodowy. Góry Świętokrzyskie porośnięte są lasami jodłowymi (Puszcza Jodłowa) i świerkowymi. W przeszłości na terenie Gór Świętokrzyskich znajdowały się ośrodki górnictwa rud żelaza, ołowiu i miedzi.

Góry Świętokrzyskie są znanym obszarem turystycznym.

Główne miasta:

Kielce, Starachowice


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
Karpaty
PostWysłany: Sob 15:12, 04 Lut 2006
Maja
Piszący

 
Dołączył: 03 Gru 2005
Posty: 219
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 1 raz
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk
Płeć: Kobieta





Karpaty



Zdjęcie satelitarne łuku Karpat (NASA)

Karpaty (51-52) (węg.: Kárpátok; rum.: Carpaţi; ukr.: Карпати, czes. i słow.: Karpaty) - łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy i Rumunii. Osiąga wysokość 2655 m n.p.m.

Nazwa

Nazwa Karpaty pochodzi najprawdopodobniej od nazwy dackiego plemienia Karpian, żyjących w pierszym tysiącleciu naszej ery na terenie Karpat Wschodnich, wymienia ją Ptolemeusz w II wieku n.e. (w postaci Karpates Oros). Być może nazwa ta wywodzi się od indoeuropejskiego słowa korpata, które oznacza góra lub skała. W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich pojawia się pod nazwą Thorchal bądź Tarczal lub rzadziej jako Montes Nivium. W Polsce po raz pierwszy użył nazwy Karpaty Stanisław Staszic w XIX wieku w dziele O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815).


Geografia

Karpaty wchodzą w skład alpejskiego systemu górskiego. Zajmują one powierzchnię 190 tys. km² i tym samym stanowią drugi po Alpach łańcuch górski Europy. W granicach Polski powierzchnia Karpat wynosi około 19 600 km², co stanowi około 6,3% powierzchni kraju.

Od Alp odzielone są w okolicach Bratysławy doliną Dunaju. Stąd ciągnie się blisko 1500 km łukiem, który odgina się w kierunku północno-wschódnim otaczając Kotlinę Panońską i Wyżynę Transylwańską. Od Gór Wschodnioserbskich oddzielone są ponownie doliną Dunaju (w okolicach rumuńskiego miasta Orşova) - odcinek ten nosi nazwę Żelaznych Wrót. Brama Morawska w Czechach oddziela Karpaty od Sudetów.

Szerokość łańcucha karpackiego jest zróżnicowana i wynosi od 100 do 500 km. Największa szerokość odpowiada najwyższym szczytom - Gerlachowi (2655 m n.p.m.) w Tatrach słowackich oraz Moldoveanu (2543 m n.p.m.) w Karpatach Południowych.

Karpaty nie stanowią jednego nieprzerwanego łańcucha górskiego, ale raczej składają się z wielu wyróżniających się pod względem geologicznym i orograficznym pasm górskich. Różnorodność krajobrazów jest porównywalna z Alpami. Jednocześnie góry te rzadko osiągają wysokości powyżej 2500 m n.p.m., dlatego nie można tu znaleźć tak wyraźnej polodowcowej rzeźby wysokogórskiej. W Karpatach nie zalega wieczny śnieg.


Łańcuch Karpat zajmuje odpowiednio:

na Słowacji 61% powierzchni kraju,
w Rumunii 48,8% powierzchni kraju,
w Czechach 16% powierzchni kraju,
na Węgrzech 9,7% powierzchni kraju,
w Polsce 6,2% powierzchni kraju,
na Ukrainie 3,6% powierzchni kraju,
w Austrii 0,6% powierzchni kraju.
Inaczej wygląda stosunek powierzchni ogólnej Karpat, mianowicie:

Karpaty rumuńskie zajmują 55,5% powierzchni ogólnej Karpat,
Karpaty słowackie zajmują 14,3% powierzchni ogólnej Karpat,
Karpaty ukraińskie zajmują 10,3% powierzchni ogólnej Karpat,
Karpaty polskie zajmują 9,3% powierzchni ogólnej Karpat,
Karpaty czeskie zajmują 6% powierzchni ogólnej Karpat,
Karpaty węgierskie zajmują 4,3% powierzchni ogólnej Karpat,
Karpaty austriackie zajmują 0,2% powierzchni ogólnej Karpat.

Ludność

Tereny Karpat zamieszkuje obecnie około 15,2 mln ludzi.

Karpaty Południowe i Wschodnie są mniej zaludnione od Karpat Zachodnich, ale i tam miejscami występują duże skupienia ludności.



Podział Karpat


Mogielica, Beskid Wyspowy


Ostry Rohacz, Tatry Zachodnie


Pieniny


Howerla, Czarnohora


Góry Bucegi

W podstawowym podziale Karpat wyróżnia się następujące części:

Karpaty Zachodnie

Zewnętrzne Karpaty Zachodnie
Karpaty Austriacko-Morawskie i Środkowomorawskie (odzielone od siebie doliną Dyji, a od Bielaw doliną Morawy, które mogą być traktowane jako część Kotliny Panońskiej),
Pogórze Beskidzkie,
Bielawy,
Beskidy Zachodnie i Środkowe.
Centralne Karpaty Zachodnie
Małe Karpaty,
Łańcuch Małofatrzański, Wielkofatrzański, Tatrzański i Niżnotatrzański,
Dolina Środkowego Wagu,
Obniżenie Orawsko-Podhalańskie, Nitrzańsko-Turczańskie i Obniżenie Liptowsko-Spiskie.
Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
Bruzda Hronu,
Łańcuch Rudaw Słowackich,
Kotlina Południowosłowacka i Koszycka,
Kras Słowacko-Węgierski,
Czerehat,
Góry Tokajsko-Slańskie,
Średniogórze Północnowęgierskie.

Karpaty Wschodnie

Zewnętrzne Karpaty Wschodnie
Beskidy Wschodnie,
Karpaty Mołdawsko-Munteńskie,
Subkarpaty Wschodnie.
Wewnętrzne Karpaty Wschodnie
Karpaty Marmaroskie,
Kotlina Marmaroska,
Góry Rodniańskie,
Góry Bystrzyckie,
Łańcuch Wyhorlacko-Gutyński i Kelimeńsko-Hargicki,
Obniżenie Gheorgeńsko-Braszowskie.

Karpaty Południowe

Grupa Fogaraska, Parîngu i Godeanu-Retezat,
Poiana Ruscă,
Góry Banackie,
Subkarpaty Południowe.

Góry Zachodniorumuńskie

Masyw Biharu,
Góry Maruszy, Kereszu i Seş-Meseş.

Wyżyna Transylwańska

Wyżyna Samoszu i Tyrnawska,
Równina Transylwańska,
Dolina Środkowej Maruszy,
Kotlina Fogaraska, Sibiu i Haţeg.


Ważniejsze przełęcze

Ważne przełęcze w Karpatach to m.in.:

Przełęcz Dukielska
Przełęcz Łupkowska
Przełęcz Użocka
Przełęcz Tatarska
Przełęcz Otuz
Przełęcz Predeal


Ważniejsze rzeki


Przełom Dunajca w Pieninach

Karpaty stanowią dział wodny między zlewiskiem Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Na terenie Karpat początek swój mają liczne rzeki m.in.:

Aluta
Cisa (górny bieg)
Dunajec
Hornad
Hron
Marusza
Prut (górny bieg)
San
Seret (górny bieg)
Wag
Wisła (potoki źródłowe i jej górny bieg)


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
Sudety
PostWysłany: Sob 15:29, 04 Lut 2006
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 6949
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Sudety


Widok na Śnieżkę (z zachodu) od strony Równi pod Śnieżką, z lewej strony schronisko górskie Dom Śląski"


Widok ze schroniska Zygmuntówka w Górach Sowich


Zniszczony sudecki las na szczycie Wielkiej Sowy


Park Narodowy na terenie Sudetów

Sudety (332) (cz. Sudety = Sudetská subprovincie = Krkonošsko-jesenická subprovincie, niem. Sudeten) pasmo górskie na pograniczu Niemiec, Czech i Polski. Ciągną się od Doliny Łaby, po Bramę Morawską.

Klimat Sudetów kształtowany jest przez morskie masy powietrza, w samych górach jest typowo górski – chłodny i wilgotny, natomiast na pogórzu – ciepły i wilgotny. Występują tu typowe piętra klimatyczne.

Występuje typowa piętrowość roślinna (regiel dolny i górny, kosodrzewina i hale). Są to przeważnie sztuczne zbiorowiska roślinne. Duże powierzchnie zajmują lasy świerkowe. Powszechne są torfowiska.

Rzeki Sudetów są małe i należą do dorzeczy Odry i Łaby. Zmienne stany wód w ciągu roku. Nieliczne zbiorniki zaporowe.


Geologia

Różnorodne skały różnego wieku tworzące tzw. mozaikową budowę geologiczną. Typowe góry zrębowe. Liczne surowce mineralne: węgiel kamienny i brunatny, surowce skalne, baryt, fluoryt itp. Sudety zostały wypiętrzone podczas orogenezy kaledońskiej oraz orogenezy hercyńskiej. Następnie, przez około 200 mln lat, Sudety były niszczone przez czynniki zewnętrzne. W wyniku ich działania Sudety zostały niemal całkowicie zrównane i pokryte dość grubą warstwą osadów, głównie piaskowców i wapieni. Gdyby nie kolejna orogeneza – alpejska – Sudetów by nie było. Sztywne i grube warstwy skorupy ziemskiej nie zostały jednak sfałdowane, lecz potrzaskane na kilkanaście części, z których każda została wyniesiona na inną wysokość. Tak powstały góry zrębowe.

Gleby

W Sudetach przeważnie gleby górskie, brunatne i bielice. Na przedgórzu – czarnoziemy, brunatne i płowe. W Sudetach występują głównie gleby brunatnoziemne (brunatne właściwe i wyługowane oraz w mniejszych ilościach płowe), dość w znacznym stopniu wzdłuż granicy polsko-czeskiej występują gleby inicjalne i słabo wykształcone (skaliste i kwarcowo-krzemieniowe) oraz gleby napływowe, czyli mady rzeczne wzdłuż: Nysy Łużyckiej, Nysy Kłodzkiej, Odry, Kwisy, Kaczawy oraz wzdłuż rzeki Bóbr. Na znacznym obszarze Sudetów występują również lessy i twory lessopodobne oraz bielce.

Rzeźba terenu

Uwarunkowana budową i długą przeszłością geologiczną. Występują różne typy krajobrazów i form terenu (rozległe masywy górskie, kopulaste, wzniesienia i stożki powulkaniczne, strome ściany skalne, duże kotliny śródgórskie). Trzy pasy rzeźby: właściwe Sudety, w których obrębie znajdują się duże kotliny, Pogórze Zachodniosudeckie oraz Przedgórze Sudeckie oddzielone od Pogórza krawędzią sudecką. Jest to łagodny teren porośnięty drzewami i krzewami.

Przemysł

Silnie rozwinięty i zróżnicowany. Dominuje przemysł wydobywczy węgla brunatnego oraz surowców skalnych, energetyka, przemysł przetwórczy, hutniczy, szklarski, włókienniczy, odzieżowy oraz środków transportu i chemiczny.

Turystyka

Silnie rozwinięta ze względu na korzystne walory przyrodnicze i kulturowe oraz dobrze rozwiniętą bazę turystyczną. Główne regiony: Ziemia Jeleniogórska i Ziemia Kłodzka.

Najwyższym szczytem Sudetów jest Śnieżka – 1602 m n.p.m.


Podział Sudetów (łącznie z Przedgórzem)

Przedgórze Sudeckie
Wzgórza Strzegomskie
Równina Świdnicka
Masyw Ślęży
Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie
Obniżenie Podsudeckie
Obniżenie Otmuchowskie
Przedgórze Paczkowskie

Pogórze Zachodniosudeckie


Pogórze Zachodniołużyckie (niem. Westlausitzer Vorberge, w Niemczech)
Płaskowyż Budziszyński (niem. Lausitzer Gefilde, w Niemczech)
Pogórze Wschodniołużyckie (niem. Ostlausitzer Vorberge, w Niemczech)
Góry Łużyckie (niem. Lausitzer Bergland, w Niemczech)
Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie
Pogórze Izerskie (cz. Frýdlantská pahorkatina)
Pogórze Kaczawskie
Pogórze Wałbrzyskie

Sudety Zachodnie (cz. Západní Sudety, Západosudetská oblast, Krkonošská oblast)

Góry Żytawskie (niem. Zittauer Gebirge, cz. Lužické hory, na pograniczu czesko-niemieckim)
Grzbiet Jesztiedzki (cz. Ještědsko-kozákovský hřbet, w Czechach)
Kotlina Liberecka (cz. Liberecká kotlina, Žitavská pánev, w Czechach)
Góry Izerskie (cz. Jizerské hory)
Góry Kaczawskie
Kotlina Jeleniogórska
Karkonosze (cz. Krkonoše)
Rudawy Janowickie
Podgórze Karkonoskie (cz. Krkonošské podhůří)

Sudety Środkowe (cz. Střední Sudety, Středosudetská oblast, Orlická oblast)


Brama Lubawska
Góry Wałbrzyskie
Góry Kamienne (cz. Vraní hory, Javoří hory)
Góry Sowie
Góry Bardzkie
Obniżenie Nowej Rudy
Obniżenie Ścinawki
Góry Stołowe (cz. Broumovská vrchovina)
Pogórze Orlickie (cz. Podorlická pahorkatina)
Góry Orlickie (cz. Orlické hory)
Góry Bystrzyckie
Kotlina Kłodzka (cz. Kladská kotlina)

Sudety Wschodnie (cz. Východní Sudety, Východosudetská oblast, Jesenická oblast)

Góry Złote (cz. Rychlebské hory)
Masyw Śnieżnika (cz. Králický Sněžník)
Góry Opawskie (cz. Zlatohorská vrchovina)
Wysoki Jesionik (cz. Hrubý Jesenik, w Czechach)
Niski Jesionik (cz. Nízký Jesenik, w Czechach; jego częścią są Góry Oderskie/Odrzańskie, traktowane czasami jako odrębny mezoregion).


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
Pieniny
PostWysłany: Sob 14:25, 01 Kwi 2006
krzysztof1996
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 03 Gru 2005
Posty: 942
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 3 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna










Góry sa piękne.

Cool Cool


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
Re: Pieniny
PostWysłany: Sob 14:33, 01 Kwi 2006
DJ Mazepa
Główny Admin
Główny Admin

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 4968
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 4 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





krzysztof napisał:
Góry sa piękne.


Możliwe... :xmasmrgreen:


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Sob 21:19, 20 Maj 2006
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 6949
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Pieniny


Pieniny (514.12) – pasmo górskie w południowej Polsce i północnej Słowacji, stanowiące najwyższą część długiego, porozdzielanego pasa skałek wapiennych (Pieniński Pas Skałkowy). Od południa graniczą z pasmem Magury Spiskiej, od północy z Gorcami i Beskidem Sądeckim. Rozciągają się na długości ok. 30 km na wschód od przełomu Białki.

Dwa przełomy Dunajca dzielą Pieniny na 3 części:

- Pieniny Spiskie, między doliną Białki a przełomem Dunajca pod Niedzicą. Najwyższy szczyt Żar (Branisko) – 879 m n.p.m.;
- Pieniny Środkowe (Pieniny Właściwe), często określane po prostu jako Pieniny, od Niedzicy do przełomu Dunajca między Sromowcami Niżnymi a Szczawnicą. Najwyższy szczyt Trzy Korony – 982 m n.p.m.;
- Małe Pieniny - sięgające do doliny Popradu, najwyższy szczyt Wysoka – 1052 m n.p.m.

Duża odporność budujących Pieniny skał wapiennych na erozję spowodowała wypreparowanie ich z fliszowej osłony, dzięki temu powstały efektowne formacje skalne (przykładowo: Trzy Korony, Sokolica, Czertezik).

Oprócz atrakcyjności krajobrazowej, Pieniny cechuje zróżnicowana szata roślinna. Wpływają na to, między innymi, następujące czynniki:

- podłoże wapienne;
- zróżnicowana morfologia;
- specyficzny klimat;
- niepokrycie lodowcem podczas trzeciorzędowych zlodowaceń;
- stromość części stoków uniemożliwiająca rozrastanie się lasów;
- sąsiedztwo Tatr.


Widok na Pieniny z Trzech Koron

Charakterystyczne jest bogactwo siedlisk - lasów, z których część jest dobrze naświetlona, a do części, w głębokich wąwozach słońce prawie nie zagląda, łąk kośnych, skałek, z których też część jest nasłoneczniona, a część bardzo wilgotna i ciemna. Również podłoże poza wapieniami budują łupki, mułowce, iłowce, lokalnie piaskowce, a w niektórych miejscach skały wulkaniczne - andezyty i bazalty. Zdecydowało to o przetrwaniu reliktów flory trzeciorzędowej (chryzantema Zawadzkiego, jałowiec sawina, dębik ośmiopłatkowy), obecności gatunków i odmian endemicznych (mniszek pieniński, pszonak pieniński), roślin wysokogórskich i kserotermicznych oraz swoistych zespołów muraw naskalnych na południowych zboczach.

Z różnorodnością siedlisk związana jest bogata fauna. Uważa się, że w Pieninach występuje połowa znanych w Polsce gatunków zwierząt (13-15 tys. gatunków). Większość stanowią bezkręgowce, wśród nich gatunki owadów nie występujące nigdzie indziej w Polsce. Na terenie Pienin żyje 10 gatunków płazów, w tym: traszki, żaby, ropuchy, kumaki, salamandra plamista oraz gady: jaszczurki: zwinka i żyworodna, padalec zwyczajny, węże: żmija zygzakowata, gniewosz plamisty, zaskroniec zwyczajny. Różnorodność siedlisk i obecność zbiorników wodnych decydują również o dużej liczbie gatunków ptaków drapieżnych, wodnych, leśnych, polnych, sów itp.


Widok na przełom Dunajca z Sokolicy


Wśród 61 gatunków ssaków przeważają drobne gryzonie i nietoperze. Duże ssaki, ze względu na niewielki rozmiar pasma oraz zabudowę utrudniającą migrację z innych pasm górskich, występują stosunkowo rzadko. Żyją tutaj dziki, sarny i jelenie, w dolinie Dunajca wydry, natomiast populację rysia ocenia się na kilka sztuk. Żbik prawdopodobniej już nie występuje, natomiast obserwowane ślady wilka i niedźwiedzia pochodzą od zwierząt zachodzących tutaj z innych obszarów, np. Magury Spiskiej.

Na obszarze najciekawszej i najcenniejszej pod względem przyrodniczym środkowej część Pienin utworzono dwa Parki Narodowe – Pieniński Park Narodowy po stronie polskiej i Pieninský národný park (PIENAP) po stronie słowackiej. W Małych Pieninach istnieje kilka rezerwatów przyrody. Negatywne skutki na wrażliwy ekosystem Pienin może wywrzeć wybudowana zapora wodna w Niedzicy.


Zamek w Niedzicy

Pieniny, zwłaszcza ich środkowa część, są jednym z najatrakcyjniejszych regionów turystycznych w Polsce. Decydują o tym walory przyrodnicze i pozaprzyrodnicze tych gór, dobra dostępność komunikacyjna oraz dobrze zorganizowana baza noclegowa i infrastruktura turystyczna. Dodatkowo na ich atrakcyjność wpływa występowanie kwaśnych, nasyconych dwutlenkiem węgla wód mineralnych zwanych szczawami, eksploatowanych w uzdrowiskach: Szczawnicy i Krościenku. Ich występowanie związane jest z procesami wulkanicznymi, zachodzącymi na granicy Pienin i Beskidów. Wulkanicznego pochodzenia są andezytowe wzgórza wzdłuż północnej granicy Pienin: Wdżar nad Przełęczą Snozka, Bryjarka nad Szczawnicą, Jarmuta nad Szlachtową. Atrakcją turystyczną na skalę europejską jest spływ tratwami przełomem Dunajca, interesujące są również ruiny zamku w Czorsztynie i gotycko-renesansowy zamek w Niedzicy, a także drewniane kościółki w Grywałdzie, Jaworkach, Dębnie Podhalańskim, kościoły w Białej i Frydmanie.


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Sob 23:43, 20 Maj 2006
DJ Mazepa
Główny Admin
Główny Admin

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 4968
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 4 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





He he... a może jeszcze Tatry, co? Mr. Green


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Pią 11:48, 13 Paź 2006
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 6949
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Tatry




Widok na Tatry z okolic Nowego Targu



Panorama Tatr fotografowana z Hali Długiej pod Turbaczem przed wschodem słońca podczas wyżu Rosyjskiego . Turbacz



Tatry – Landsat + SRTM (wysokość zwiększona 2x). Obraz z programu NASA World Wind.



Zimowa panorama Tatr z Babiej Góry.



Tatry Zachodnie zimą



Giewont widziany z Myślenickich Turni



Tatry (514.5) – najwyższa część pasma górskiego Karpat (Karpaty Zachodnie). Powierzchnia Tatr wynosi 785 km², z tego 175 km² (ok. 25%) leży w granicach Polski, ok. 610 km² (75%) na terytorium Słowacji. Długość Tatr mierzona od Przełęczy Huciańskiej (ok. 900 m n.p.m.) do wschodnich podnóży Kobylego Wierchu, a ściślej Przełęczy Ździarskiej (1075 m n.p.m.) wynosi w linii prostej 53 km, a ściśle wzdłuż grani 80 km.

Tatry są objęte ochroną przez ustanowienie na ich obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego.

Tatry dzielimy na:

Tatry Zachodnie – Grześ, Kasprowy Wierch, Czerwone Wierchy, Ornak
Tatry Wschodnie:
- Tatry Wysokie – Gerlach (2655 m n.p.m.), Rysy (2499 m n.p.m.; po stronie słowackiej 2503 m n.p.m.), Świnica, Kościelec, Mnich, Granaty, Kozi Wierch
- Tatry Bielskie – Hawrań, Płaczliwa Skała, Murań (Słowacja)
Granicą pomiędzy Tatrami Zachodnimi a Wschodnimi jest przełęcz Liliowe oraz Dolina Suchej Wody (w granicach Polski) i Dolina Cicha (po stronie Słowacji). Tatry Bielskie od Wysokich oddziela Przełęcz pod Kopą.


Rzeźba i budowa Tatr

Grań Główna Tatr jest działem wodnym tylko w środkowym odcinku. Teren na wschód i północ to zlewiska Bałtyku (dorzecze Dunajca i Popradu), pozostały obszar to zlewisko Morza Czarnego (dorzecza Orawy i Wagu). Wrażenie wypiętrzenia masywu górskiego jest pogłębione przez sąsiedztwo głębokich kotlin. Tatry otaczają: od zachodu i północy – Obniżenie Orawsko-Podhalańskie, od wschodu i południa Obniżenie Liptowsko-Spiskie. Dno dolin znajduje się na wysokości ok. 500-700 m n.p.m. Wyniosłość Tatr pogłębiają płynące dolinami rzeki.

W graniach tatrzańskich znajduje się wiele przełęczy, które odgrywały ważną rolę w ruchu komunikacyjnym i handlowym. Były wykorzystywane podczas II wojny światowej przez kurierów. Używane są przez turystów. Najbardziej znane to: - w głównej grani Tatr (od zachodu) – Starorobociańska (Račkowo sedlo), Pyszniańska (Pyšné sedlo), Smreczyńska, Tomanowa, Pod Kopą Kondracką (często używana przez kurierów), Goryczkowa, Świńska Goryczkowa, Goryczkowa pod Zakosy, Sucha (pod Kasprowym Wierchem), Liliowe, Świnicka, Gładka, Czarna Ławka, Wrota Chałubińskiego, Pod Chłopkiem, Hińczowa, Żabia oraz Waga, Żelazne Wrota, Polski Grzebień, Rohatka. - w graniach bocznych (m.in.): Bobrowiecka, Buczynowa, Czerwona, Iwanicka, Kondracka, Kozia, Krzyżne, Mylna, Szpiglasowa, Zawrat, Zawory,

Z grzbietów tatrzańskich opadają doliny: -po stronie polskiej: -Dolina Chochołowska z Jarząbczą i Starorobociańską - Dolina Lejowa - Dolina Kościeliska z Tomanową i Miętusią - Doliny: Dolina Małej Łąki, Dolina za Bramką, Dolina Strążyska, Dolina ku Dziurze, Dolina Białego - Dolina Bystrej z Kondratową, Goryczkową, Kasprową i Jaworzynką - Dolina Olczyska - Dolina Suchej Wody z Doliną Gąsienicową i Doliną Pańszczyca - Dolina Filipka - graniczna Dolina Białki z Doliną Rybiego Potoku, Doliną Pięciu Stawów Polskich, Doliną Roztoki i Doliną Waksmundzką (po stronie słowackiej do Doliny Białki należy Dolina Białej Wody z jej licznymi odgałęzieniami) - po stronie słowackiej, największe doliny to: - Dolina Cicha - Dolina Koprowa - Dolina Mięguszowiecka - Dolina Białej Wody - Dolina Jaworowa - Dolina Kieżmarska - Dolina Staroleśna - Dolina Wielicka - Dolina Zuberska

Jeziora polskich Tatr zwane są tradycyjnie stawami. Nazwa ta przyjęła się też w publikacjach naukowych. W Tatrach występuje blisko 200 różnej wielkości stawów, począwszy od największego, Morskiego Oka (34,54 ha), poprzez porównywalnie duży Wielki Staw Polski, do zupełnie maleńkich, jak Zadni Mnichowy Stawek (0,04 ha). Stawy tatrzańskie, z jednym wyjątkiem (Kras Cichy Stawek), są pochodzenia polodowcowego.



Morskie Oko, widok z Czarnego Stawu

Tatry są górami fałdowymi orogenezy alpejskiej, dlatego charakteryzuje je tzw. młoda rzeźba terenu. Zostały wydźwignięte w okresie kredy górnej, zalane płytkim morzem w eocenie. Ostatecznie wypiętrzone w oligocenie. Masyw zbudowany jest z paleozoicznego (karbońskiego) trzonu krystalicznego i skał osadowych w partiach reglowych i wierchowych. Trzon Tatr Wysokich składa się głównie z granitoidów (zwłaszcza z granitów i diorytów), Tatr Zachodnich z gnejsów, podrzędnie z granitów. W skałach osadowych dominują wapienie, dolomity, piaskowce, mułowców oraz łupków ilastych.



Dolina Pięciu Stawów Polskich widziana z Zawratu

Najstarszymi skałami, powstałymi w erze paleozoicznej są gnejsy. Towarzyszą im migmatyty, amfibolity, łupki łyszczykowe, pegmatyty, żyły kwarcowe. W czasie orogenezy waryscyjskiej nastąpiła intruzja granitu. Zastygał on powoli w głębi ziemi. Po wypiętrzeniu terenu i erozji skał, które przykrywały granit, na jego zwietrzłej powierzchni zaczęły powstawać skały osadowe. Najstarszym osadem jest permski zlepieniec koperszadzki znaleziony na zboczu Jagnięcego Wierchu w Tatrach Słowackich. W triasie, jurze i kredzie następowała sedymentacja skał osadowych, przy czym była ona zróżnicowana. Serie wierchowe i reglowe różnią się charakterem osadów, co było spowodowane różną głębokością morza i odległością od brzegu. W górnej kredzie serie skalne zostały zafałdowane i przemieszczone ku północy o wiele kilometrów. Tak powstała płaszczowinowa budowa Tatr. W eocenie część Tatr została przykryta morzem w którym powstały zlepieńce, wapienie numulitowe, piaskowce, mułowce i łupki pokrywające północne stoki Regli oraz wypełniające Kotlinę Zakopiańską i Pasmo Gubałowskie.

Rzeźba gór jest wynikiem działania lodowców, erozji wywołanej wodami i wietrzenia. W epoce lodowcowej Tatry uległy zlodowaceniu 3 lub 4 razy. Ostatnie lodowce ustąpiły ok. 10 000 lat temu. Typowymi dolinami polodowcowymi są U-kształtne doliny takie jak Dolina Białej Wody, ale działaniu lodowców Tatry zawdzięczają też inne formy skalne, takie jak cyrki lodowcowe i mutony. Wody płynące wyrzeźbiły doliny V-kształtne (Dolina za Bramką). Często występują w Tatrach doliny wiszące, jak Buczynowa Dolinka zawieszona nad Doliną Roztoki. Wymodelowane przez lodowiec misy w dnach dolin i progi. Woda wypełniła je tworząc jeziora tatrzańskie, wody spadające z progów utworzyły liczne wodospady. Mało odporne utwory osadowe uległy zjawiskom krasowienia. W efekcie powstały systemy jaskiń: -Jaskinia Wysoka za Siedmioma Progami – do niedawna najdłuższa (ustąpiła miejsce systemowi jaskiń Wielkiej Śnieżnej) - Jaskinia Wielka Śnieżna – najgłębsza i najdłuższa - Jaskinia Bielska – najczęściej zwiedzana


Świat roślinny



Goryczka kropkowana



Czerwonawa czupryna przekwitniętego kuklika





Duże różnice wysokości bezwzględnej sprawiają, że w Tatrach zaznacza się piętrowy układ świata roślinnego:

- pogórze (do ok. 800 m n.p.m.) – gatunki identyczne jak na niżu.
regiel dolny (do 1200-1250 m n.p.m.) – pierwotnie lasy złożone z jodeł pospolitych (Abies alba) i buku zwyczajnego (Fagus silvatica)

- regiel górny (do 1500 m n.p.m.) – złożony głównie ze świerku pospolitego (Picea abies). Górna granica regla stanowi jednocześnie górną granicę lasu. Rosną tu karlejące świerki pospolite, wierzba śląska (Salix silesiaca), brzoza karpacka (Betula carpatica), jarząb nieszypułkowy (Sorbus chamaemespilus) i sosna limba (Pinus cembra).

- kosodrzewina (do 1800 m n.p.m.) – z pierwotnej powierzchni drzewostanu pozostało dziś jedynie ok. 50%, resztę wskutek gospodarki pasterskiej zajęły hale. Zwiększyło to zagrożenie lawinowe w górach. Tworzy ją głównie kosodrzewina (Pinus mugo).

- hale (do 2300 m n.p.m.) – piętro niegdyś intensywnie wykorzystywane gospodarczo jako pastwiska. Obecnie wykorzystywane ekstensywnie.

- piętro turni (powyżej 2300 m n.p.m.) – rośnie tu jedynie ok. 40 gatunków roślin naczyniowych.


Endemity tatrzańskie:

- warzucha tatrzańska (Cochlearia tatrae)
- przymiotno węgierskie (Erigeron hungaricus)
- pszonak Wahlenberga (Erysimum wahlenbergii)

Endemity zachodniokarpackie:

- urdzik karpacki (Soldanella carpatica)
- skalnica tatrzańska (Saxifraga perdurans)


Inne ciekawe rośliny:

- szarotka alpejska (Leontopodium alpinum)
- lilia złotogłów (Lilium martagon)
- dziewięćsił bezłodygowy (Carlina acaulis)
- szafran spiski (Crocus scepusiensis)
- kuklik górski (Geum montanum)
- skalnica nakrapiana (Saxifraga aizoides)
- goryczka kropkowana (Gentiana punctata)
- goryczka trojeściowa (Gentiana asclepiadea)
- goryczka wiosenna (Gentiana verna)
- zimowit jesienny (Colchicum autumnale)
- goździk wonny (Dianthus praecox)
- mak alpejski (Papaver burseri)
- rojnik górski (Sempervivum montanum)
- arcydzięgiel litwor (Archangelica officinalis)
- tojad mocny (Aconitum firmum)
- sasanka alpejska (Pulsatila alpina)



Świat zwierzęcy



Niedźwiedź brunatny



Kozica



Pomurnik



Orlik krzykliwy



Świat zwierzęcy do granicy lasów przypomina pierwotną faunę niżu. Zwierzynę płową reprezentują takie gatunki jak:

- sarna (Capreolus capreolus)
- jeleń szlachetny (Cervus elaphus)

Niektóre drapieżniki:

- lis (Vulpes vulpes)
- borsuk (Meles meles)
- ryś (Lynx lynx)
- niedźwiedź brunatny (Ursus arctos)

Niektóre gatunki ptaków:

- puchacz (Bubo bubo)
- orzeł przedni (Aquila chrysaetos)
- głuszec (Tetrao urogallus)
- jarząbek (Bonasa bonasia)
- orlik krzykliwy (Aquila pomarina)

Ryby:

- pstrąg potokowy (Salmo trutta) – dociera tylko do Morskiego Oka


Piętra powyżej lasów zamieszkują:

Ssaki niespotykane w Polsce poza Tatrami:

- świstak (Marmota marmota)
- kozica (Rupicapra rupicapra)
- nornik śnieżny (polnik tatrzański) (Microtus nivialis mirhanreini)
- darniówka tatrzańska (Pitymys tatricus)

Ptaki:

- płochacz halny (Prunella collaris)
- siwerniak (Anthus spinoletta)
- pomurnik (Tichodroma muraria)
- orzechówka (Nucifraga caryocatactes )


Klimat

Klimat tatrzański ma wiele cech wspólnych z klimatem alpejskim. Najważniejsze z nich to niska średnia temperatur w roku, duża zmienność temperatur w ciągu doby, gwałtowne zmiany, częste zachmurzenia, znaczna ilość dni z opadami (w wyższych partiach gór większość opadów ma postać śniegu), zamglenia, długo utrzymująca się pokrywa śnieżna, silne nasłonecznienie i wiatry wiejące zazwyczaj z zachodu oraz z kierunku południowo-zachodniego. Większość zjawisk związana jest z przechodzeniem frontów atmosferycznych.

Zima w Tatrach trwa zazwyczaj od końca listopada do końca marca (w Zakopanem) i od połowy października do początku maja na wysokości Kasprowego Wierchu. Najzimniejszym miesiącem najczęściej jest luty, a najcieplejszym lipiec. Najniższa zanotowana temperatura to -39,5°C w lutym 1929 a najwyższa to +30,2°C w sierpniu 1943. Charakterystyczne dla klimatu tatrzańskiego są zimowe inwersje temperatury (im wyżej tym cieplej) oraz śnieżyce w środku lata.

Silne, często huraganowe wiatry zazwyczaj nazywane są halnymi. To uogólnienie jest błędne. Wiejący z kierunku południowego wiatr halny jest odpowiednikiem fenu. Powstaje w sytuacji, gdy na wschód od Tatr rozwija się wyż a na zachód niż. Nagrzane powietrze po południowej stronie Tatr podnosi się i stopniowo ochładza się (ok. 0,6°C/100 m). Para wodna zawarta w powietrzu skrapla się. a nad grzbietem Tatr powstaje podłużny obłok (widoczny najlepiej nad Giewontem i Czerwonymi Wierchami). Masy powietrza po przejściu grzbietu opadają gwałtownie w kierunku Zakopanego. Temperatura po polskiej stronie Tatr rośnie (ok. 1°C/100 m) a wiatr wieje gwałtownymi, ciepłymi podmuchami, pomiędzy nimi występują charakterystyczne okresy "ciszy". Wiatr halny zazwyczaj pojawia się wiosną lub jesienią, trwa od kilku godzin do kilku dni. Kończy się na ogół opadami deszczu lub śniegu. Najsilniejszy przeszedł w dniach 6-7 maja 1968 r., wiał z prędkością 280 km/godz. i połamał ok. 500 ha lasu. Wiatr halny poprzedza spadek ciśnienia powietrza odczuwany zwłaszcza przez osoby nadpobudliwe oraz cierpiące na choroby serca i krążenia. Zimne, porywiste wiatry wiejące z kierunków zachodnich nazywane są przez górali orawskimi.

Innym zjawiskiem występującym w Tatrach są silne zamglenia. W przypadku utrzymywania się mgieł w dolinach przy jednoczesnym nagrzaniu powietrza w wyższych partiach gór można czasem zaobserwować w horyzontalnym położeniu słońca tzw. widmo Brockenu (własny, wyolbrzymiony cień na ekranie mgieł). W przesądach taternickich zaobserwowanie tego zjawiska traktowane bywa jako ostrzeżenie (zwiastun nieszczęścia). Jednak widziane trzykrotne jest już swoistym "zabezpieczeniem" w dalszych wędrówkach po górach.


Turystyka




Pusta Dolinka w Pięciu Stawach


Pierwsza, odnotowana wycieczka w Tatry odbyła się w 1565 r. (Przejażdżka Beaty z Kościeleckich Łaskiej ze spiskiego Kieżmarku do Doliny Kieżmarskiej). Z XVII w. pochodzą też wzmianki o pierwszych wejściach na szczyty.

Za ojca polskiej turystyki tatrzańskiej uważa się Stanisława Staszica. W latach 1803-1805 wędrował po Tatrach, prowadząc badania naukowe. Ich owocem jest wydane w 1815 dzieło O ziemiorodztwie Karpatów. Staszicowi przypisywane są pierwsze wejście na Kołowy Szczyt. Był też na Krywaniu, Sławkowskim Szczycie, Łomnicy. Tatry badał też w latach 1835-1850 geolog Ludwik Zejszner.



Panorama Tatr Wysokich: Gerlach, Batyżowiecki, Kaczy, Kończysta, Ganek, Wysoka, Rysy


Pierwsi turyści odwiedzali przede wszystkim Dolinę Kościeliską, Kuźnice, Kalatówki i Morskie Oko. Wielkim propagatorem Tatr stał się lekarz Tytus Chałubiński. Za pioniera turystyki wysokogórskiej uważa się księdza Józefa Stolarczyka. Do rozwoju ruchu turystycznego przyczyniło się także wydanie (1860) przez Walerego Eliasza pierwszego przewodnika po Tatrach. W 1873 zawiązało się Węgierskie Towarzystwo Karpackie oraz, niewiele później, Towarzystwo Tatrzańskie. Celem ludzi w nich działających stało się propagowanie turystyki i jej ułatwianie. Towarzystwo budowało szlaki turystyczne oraz schroniska (Morskie Oko – 1874, Roztoka – 1876, Dolina Pięciu Stawów Polskich – 1876). Zasługą Towarzystwa jest też rozwój Zakopanego przez liczne inwestycje (np. oświetlenie, budowa Szkoły Przemysłu Drzewnego). Lata 70. XIX w. to też wiele, odnotowanych jako pierwsze, wejść na szczyty górskie. Latach 80. XIX w. to początek taternictwa zimowego. Pierwsi turyści wędrowali po Tatrach z przewodnikami wywodzącymi się z zakopiańskich górali. Najbardziej znani to: Klemens Bachleda (Klimek), Jędrzej Wala, Maciej Sieczka, Szymon Tatar, Wojciech Roj, Józef Gąsienica Tomków, Bartłomiej (Bartuś) Obrochta, Stanisław Gąsienica Byrcyn i wielu innych. Z "chodzeniem po górach" wiązały się wypadki. Inicjatorem powstania i pierwszym kierownikiem Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego był Mariusz Zaruski (1909 r.).



Widok z Tarasówki


Wzrost popularności Tatr spowodował w latach 90. XIX w. osiedlenie się w Zakopanem dużej grupy ówczesnej inteligencji. Dzięki niej, jej pasji kolekcjonerskiej, zachwytom nad pięknem Tatr i tatrzańskim folklorem, Tatry stały się miejscem badań i źródłem inspiracji dla wielu twórców. O Tatrach pisali m.in.: Kazimierz Przerwa-Tetmajer, urodzony na Podhalu, w Ludźmierzu (Na Skalnym Podhalu, Legenda Tatr); Seweryn Goszczyński Dziennik podróży do Tatr, Sobótka); Władysław Orkan, Stanisław Nędza-Kubiniec. Z Zakopanem związany był też Kornel Makuszyński. Kompozytorzy urzeczeni widokiem dzikiej przyrody, tworzyli czerpiąc z bogactwa muzyki góralskiej, np. Karol Szymanowski, Mieczysław Karłowicz, Zygmunt Noskowski, Jan Maklakiewicz, Wojciech Kilar.

Bogate zdobnictwo i architektura Podhala, za sprawą Stanisława Witkiewicza, dała podstawy stylowi zakopiańskiemu. Pejzaż tatrzański utrwalali Rafał Malczewski, Walery Eljasz-Radzikowski. Szkoła w Zakopanem (Szkoła Przemysłu Drzewnego i wydzielone z niej w 1948 r. Liceum Sztuk Plastycznych) doczekała się takich absolwentów jak: Antoni Kenar i Władysław Hasior.

Wynikiem rozlicznych badań są m.in. publikacje Witolda H. Paryskiego, autora wielotomowego przewodnika dla taterników, jego żony Zofii opisującej bogactwo flory tatrzańskiej (Zofia Paryska zajmowała się także tematyką ochrony przyrody). Z Tatrami związany był także Józef Federowicz, wieloletni kierownik zakopiańskiej stacji meteorologicznej, Juliusz Zborowski, dyrektor Muzeum Tatrzańskiego.

Wielu z nich zostało pochowanych na najstarszym cmentarzu Zakopanego, na Pęksowym Brzyzku.

Obecnie Tatry należą do powszechnie odwiedzanych miejsc. Zbudowane liczne szlaki turystyki pieszej, nartostrady i trasy zjazdowe na obszarze Polski i Słowacji, baza noclegowa, liczne wyciągi narciarskie a także koleje linowe (na Kasprowy Wierch i Łomnicę oraz linowo terenowa – na Gubałówkę i Hrebienok) sprzyjają turystyce i sportom zimowym.


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Pią 12:52, 23 Paź 2009
baca
Gość

 





Góry są naprawdę piękne. Very Happy

I wiem co mówię bo mieszkam w górach


Very Happy Very Happy Very Happy Very Happy Very Happy Very Happy Very Happy
Pasma górskie w Polsce
Forum www.mazepa.fora.pl Strona Główna -> Geografia
Możesz pisać nowe tematy
Możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Wszystkie czasy w strefie CET (Europa)  
Strona 1 z 1  

  
  
 Napisz nowy temat  Odpowiedz do tematu  


fora.pl - załóż własne forum dyskusyjne za darmo
Powered by phpBB © 2001-2003 phpBB Group
Theme created by Vjacheslav Trushkin
Regulamin