www.mazepa.fora.pl

Nauka, kultura i rozrywka

Forum www.mazepa.fora.pl Strona Główna -> Historia -> ZSSR - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Napisz nowy temat  Odpowiedz do tematu Zobacz poprzedni temat :: Zobacz następny temat 
ZSSR - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
PostWysłany: Pią 21:58, 02 Gru 2005
DJ Mazepa
Główny Admin
Główny Admin

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 4968
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 4 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (1922-1991)

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, ZSRR, Związek Radziecki, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, komunistyczne państwo obejmujące obszar wschodniej Europy oraz północnej i środkowej Azji, utworzone 30 grudnia 1922 z połączenia: Rosyjskiej Federacyjnej SRR (Rosja), obejmującej wcielone w 1919 (status republiki od 1936): Kazaską SRR (Kazachstan) i Kirgiską SRR (Kirgistan), oraz Białoruskiej SRR (Białoruś), Ukraińskiej SRR (Ukraina) i Zakaukaskiej Federacji.

1924 do ZSRR przyłączono Mołdawską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką (od 1940, po odebraniu Rumunii Besarabii, jako Mołdawską SRR, Mołdawia), Tadżycką Autonomiczną Republikę Radziecką (Tadżykistan), Turkmeńską SRR (Turkmenistan) i Uzbecką SRR (Uzbekistan).

1940 na mocy paktu Ribbentrop - Mołotow siłą włączono do ZSRR republiki nadbałtyckie: Estońską SRR (Estonia), Litewską SRR (Litwa) oraz Łotewską SRR (Łotwa). Po wojnie radziecko-fińskiej (1939-1940) utworzono Karelofińską SRR, włączoną 1956 w skład Rosyjskiej Federacyjnej SRR. ZSRR stanowił federację 15 (w latach 1940-1956 - 16) republik związkowych, po wystąpieniu 1990 z federacji 3 republik nadbałtyckich, aż do grudnia 1991 zrzeszał 12 republik.

Był bezpośrednią kontynuacją utworzonej po przewrocie bolszewickim (rewolucja październikowa w Rosji 1917) Rosji Radzieckiej, przekształconej 1918 w Rosyjską Federacyjną SRR. Od 1918 nieprzerwanie do 1991 władzę w ZSRR sprawowała Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR). Bolszewicy zainicjowali przebudowę państwa rosyjskiego opierając się na doktrynie materializmu dialektycznego (marksizm) i własnych, praktycznych koncepcjach (bolszewickie rozwinięcie i interpretacja marksizmu złożyły się na powstanie doktryn leninizmu i stalinizmu).

Polityka wewnętrzna KPZR
Głównymi celami wewnętrznej polityki partii komunistycznej stały się: osiągnięcie kontroli nad całością instytucji państwowych i społecznych, centralizacja władzy, pełny etatyzm gospodarki, której zarząd poddany został centralnemu planowaniu, i ateizacja państwa. Przedsięwzięciom tym towarzyszyła retoryka marksistowska (m.in. głoszono nieunikniony konflikt socjalizmu z kapitalizmem, zwycięstwo proletariatu, przedstawiając komunizm jako ustrój absolutnej sprawiedliwości społecznej).

Próby realizacji komunistycznych założeń społeczno-gospodarczych w okresie 1918-1921 (komunizm wojenny) zakończyły się niepowodzeniem i zmusiły władze bolszewickie do modyfikacji założeń gospodarczych i wprowadzenia Nowej Ekonomicznej Polityki. Kontynuację koncepcji komunistycznych podjął J.W. Stalin w latach 20. i 30. Jej celem była industrializacja ZSRR, realizowana w kolejnych pięciolatkach (1929-1933, 1933-1937, 1938-1942), poprzedzona przeprowadzeniem kolektywizacji w rolnictwie (1929-1933).

Industrializacja, skoncentrowana na rozbudowie przemysłu ciężkiego i planach podwojenia produkcji, pochłonęła miliony ofiar (przede wszystkim represjonowanych chłopów), jednakże uczyniła z ZSRR na początku lat 40. jedną z największych potęg gospodarczych. Funkcjonowanie gwałtownie rozbudowanej infrastruktury przemysłowej, centralnie zarządzanej i poddanej określonym planom produkcyjnym, wkrótce odsłoniło jej mankamenty: ogromne marnotrawstwo, złe zarządzanie, brak kwalifikacji pracowników. Wypełnianiu założeń gospodarki socjalistycznej towarzyszył wzmagający się terror wewnętrzny, dotykający wszystkie warstwy społeczne.

Monopol polityczny partii komunistycznej (gwarantowany konstytucjami 1924, 1936, 1977), opanowanie przez nią agend władzy państwowej i społecznej w praktyce sprowadzały się do kierowania państwem przez wąskie grono Biura Politycznego Komitetu Centralnego (KC) KPZR, w którym decydującą rolę odgrywali sekretarze generalni. Zmiany we władzach partii decydowały o kursie polityki gospodarczej, międzynarodowej i wewnętrznej. Priorytety doktryny komunistycznej, których realizacja stała się w ZSRR niemożliwa, i związane z tym ambicje utrzymania władzy prowadziły do eksterminacji fizycznej rywali politycznych i terroru wobec członków całej partii.

Stan taki cechował m.in. okres stalinizmu (w praktyce do 1956), uzewnętrzniając się w postaci tzw. wielkiej czystki, tzw. sprawy leningradzkiej (1949), tzw. sprawy mingrelskiej (1951-1952), tzw. spisku lekarzy (1953). Od 1918 władza komunistyczna podjęła program ateizacji państwa, represjonując duchownych: prawosławnych, muzułmańskich, katolickich, protestanckich i żydowskich. Cerkiew prawosławna została oddzielona od państwa, pozbawiono ją osobowości prawnej (konsekwencją było odebranie nieruchomości), inicjowano grupy szykanujące religię (m.in. Ligę Bezbożników). 1943 w obliczu niepowodzeń ZSRR w II wojnie światowej Stalin zwrócił się do hierarchów Cerkwi z prośbą o wspieranie społeczeństwa w walce z Niemcami (kompromis ten umożliwił wyświęcenie na patriarchę Moskwy i Wszechrusi Sergiusza). Cerkiew prawosławna pozostawała do połowy lat 80. pod silną presją ateizacyjną.

Polityka zagraniczna po II wojnie światowej
W trakcie II wojny światowej ZSRR poniósł olbrzymie straty, stał się jednak jednym ze zwycięzców dyktujących warunki porządku powojennego (konferencja jałtańska 4-11 lutego 1945, konferencja poczdamska 17 lipca-2 sierpnia 1945). Pierwotnym celem polityki zagranicznej władzy komunistycznej było przeprowadzenie ogólnoświatowej rewolucji proletariackiej. Dążenia te zostały później zastąpione programem rozszerzenia wpływów politycznych i gospodarczych ZSRR, pozwalających mu utrzymać mocarstwową pozycję na arenie międzynarodowej. Zawarcie 1939 układu polityczno-wojskowego z III Rzeszą Niemiecką (pakt Ribbentrop-Mołotow) umożliwiło realizację założeń ekspansjonistycznych.

Zwycięstwo w II wojnie światowej pozwoliło rozszerzyć strefę wpływów ZSRR na kraje Europy Środkowo-Wschodniej: Polskę, Czechosłowację, Rumunię, Węgry, Bułgarię oraz utworzoną przez ZSRR NRD. Wpływy w Jugosławii ustały wraz z secesją spod dominacji Moskwy J. Broz Tity. Albania pod rządami E. Hodży (od 1948) uznała za destrukcyjne dla komunizmu światowego oświadczenie N.S. Chruszczowa na XX Zjeździe KPZR (1956) i szukała protekcji komunistycznych Chin. Obok zdobyczy terytorialnych w Europie ZSRR zajął także japońskie Wyspy Kurylskie i część Półwyspu Koreańskiego, gdzie w 1948 utworzył Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną.

1947-1956 z inicjatywy ZSRR działało Biuro Informacyjne Partii Komunistycznych i Robotniczych (Kominform), które pozwalało na kontrolowanie partii komunistycznych w krajach uzależnionych od ZSRR. Formą ingerencji ZSRR w politykę państw od niego niezależnych była działalność III Międzynarodówki Komunistycznej (1919-1943), a po II wojnie światowej subsydiowanie i wspieranie propagandowe partii komunistycznych Francji czy Włoch, ruchów pacyfistycznych, kontestacyjnych, terrorystycznych i antynuklearnych w Europie Zachodniej i USA.

Główny konflikt, w który zaangażowany był ZSRR po 1945, dotyczył rywalizacji wojskowej, ideologicznej i gospodarczej z blokiem państw demokratyczno-liberalnych, na czele których stały USA. Deklaracje intencji pokojowych, rokowania w sprawie redukcji zbrojeń SALT I i SALT II, ograniczenie strategicznych zbrojeń ofensywnych, zniszczenie części międzykontynentalnych rakiet balistycznych (START), podpisanie ustaleń Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE), działalność w ramach ONZ miały pozwolić ZSRR na uzyskanie pomocy ekonomicznej od USA.

Jednocześnie wspomaganie ruchów komunistycznych (m.in. rewolucja kubańska 1956-1959), pośrednie zaangażowanie w otwarte konflikty (wojny izraelsko-arabskie, wojna koreańska, wojna wietnamska 1965-1973), wspieranie polityki antyangielskiej i antyfrancuskiej (kryzys sueski 1956) i ugrupowań terrorystycznych (Rote Armee Fraktion, RAF), bezpośrednie interwencje umacniające orientację komunistyczną (Afganistan 1979-1989) miały na celu niedopuszczenie do destabilizacji we własnym obszarze wpływów (rewolucja węgierska 1956, praska wiosna 1968). Ogromne środki przeznaczane na utrzymanie mocarstwowej pozycji ZSRR w sposób skuteczny destabilizowały jego nieefektywną gospodarkę. Kryzys ekonomiczny wynikający z koncepcji gospodarki socjalistycznej umożliwił rozpad systemu dominacji radzieckiej w Europie Środkowo-Wschodniej. Krótkotrwała władza sekretarzy generalnych KC KPZR, J.W. Andropowa (1982-1984) i K.U. Czernienki (1984-1985) nie wpłynęła na zmianę w stosunkach wewnętrznych w ZSRR.

Gospodarka i społeczeństwo w komunistycznej Rosji
Opanowanie Europy Środkowo-Wschodniej, wprowadzenie gospodarki ekstensywnej oraz operacje wojenne umożliwiły stopniowe wyjście gospodarki radzieckiej z zapaści. Kosztem rolnictwa i innych gałęzi przemysłu, realizując ambicje mocarstwowe ZSRR rozwinął po 1945 przemysł zbrojeniowy oraz program badań jądrowych i kosmicznych (np. 1949 wyprodukowano bombę atomową, 1957 wystrzelono pierwszego sztucznego satelitę Ziemi).

Program reform rolniczych, podjęty przez następcę Stalina na stanowisku I sekretarza KPZR, N.S. Chruszczowa (1953-1964), nie przyniósł spodziewanych rezultatów. Następca Chruszczowa, L.I. Breżniew (1964-1982), inicjując realizację 9. (1971-1975) i 10. (1976-1980) pięciolatki podjął program zwiększenia produkcji dóbr konsumpcyjnych kosztem dóbr inwestycyjnych. Centralne planowanie gospodarcze i liczne kadry biurokratyczno-partyjne uniemożliwiły strukturalne zmiany ekonomii socjalistycznej.

Struktury centralistyczne, na których oparty był zarząd gospodarką, wpłynęły na destrukcję wewnętrzną ZSRR i przyczyniły się do przegranej w rywalizacji z blokiem państw reprezentowanych przez USA. Na XX Zjeździe KPZR w referacie Chruszczowa O kulcie jednostki i jego skutkach ujawnione zostały zbrodnie okresu stalinowskiego. Wystąpienie to umożliwiło zmiany społeczne w ZSRR, w państwach zdominowanych przez ZSRR i partiach komunistycznych w krajach kapitalistycznych. Po 1953 wpływ na władzę miały trzy ośrodki: partia komunistyczna, ściśle z nią związany aparat policji bezpieczeństwa oraz zdominowana przez komunistów armia.

Stan taki utrzymał się do końca istnienia ZSRR. Zmiany społeczne wprowadzone po XX Zjeździe polegały na odejściu władz od terroru policyjnego i szeroko stosowanych represji. Na mocy amnestii więzienia i obozy pracy opuściło setki tys. skazanych za przestępstwa polityczne. Pojawiły się pierwsze publikacje poruszające problemy okresu stalinowskiego. Rozwój niezależnego ruchu literackiego i artystycznego w ZSRR uniemożliwiała cenzura. Pierwsze niezależne wydawnictwa pojawiły się dopiero w latach 70.

ZSRR był państwem wielonarodowościowym. Polityka komunistów wobec różnych narodowości konsekwentnie zmierzała do ich rusyfikacji (m.in. obowiązkowa nauka języka rosyjskiego, rusyfikacja administracji w republikach związkowych, pobór do Armii Radzieckiej itp.), nie przyniosła jednak spodziewanych rezultatów, a uaktywniające się nacjonalizmy stały się jedną z przyczyn rozpadu ZSRR. W 2. połowie lat 80. nasiliły się konflikty między Azerami i Ormianami, Rosjanami i Litwinami, Ukraińcami, Tatarami, postulaty narodowe akcentowali Gruzini, Niemcy nadwołżańscy, Tatarzy krymscy, Uzbecy i inni.

Kryzys komunistycznych rządów w ZSRR
Dopiero objęcie urzędu szefa partii przez M.S. Gorbaczowa (1985-1991) zainicjowało proces głasnosti i pieriestrojkę, programy, które miały umożliwić przełamanie kryzysu ekonomicznego przez podjęcie reform wewnętrznych i pomoc zagraniczną, ale bez zmiany systemu gospodarki socjalistycznej i z utrzymaniem ścisłej kontroli KPZR nad całością życia społecznego i ekonomicznego. Inicjatywy Gorbaczowa nie usunęły zasadniczych trudności gospodarki, uwidoczniły natomiast kolejne negatywne zjawiska systemu komunistycznego, umożliwiły dekompozycję bloku państw socjalistycznych i przyśpieszyły rozpad ZSRR.

Od 1990 wprowadzono zasadę wielopartyjności, w sierpniu 1991 zawieszono działalność KPZR - jej majątek przekazano władzom państwowym. Bezpośrednią przyczyną rozpadu ZSRR był nieudany zamach stanu, tzw. pucz moskiewski, dokonany przez wiceprezydenta ZSRR G.I. Janajewa (1991). W grudniu 1991 w miejsce rozwiązanego ZSRR utworzono Wspólnotę Niepodległych Państw.


Post został pochwalony 1 raz
Zobacz profil autora
PostWysłany: Wto 14:15, 06 Gru 2005
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 7028
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Dzięki Bogu ZSRR już nie istnieje.

Od upadku ZSRR wiele państw wyzwoliło się spod wpływów rosyjskich, a część próbuje się uwolnić.
Polska odzyskała samodzielność.

Lecz "duch komunizmu" wciąż jeszcze gdzies tam krąży..........


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Śro 11:58, 22 Mar 2006
Mario
Amator

 
Dołączył: 17 Mar 2006
Posty: 97
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 1 raz
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Kościerzyna
Płeć: Mężczyzna





LENIN



Post został pochwalony 1 raz
Zobacz profil autora
PostWysłany: Czw 17:49, 04 Maj 2006
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 7028
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich


Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ros. Союз Советских Социалистических Республик - CCCP (trl. Sojuz Sovietskich Socialističeskich Respublik), w skrócie Związek Radziecki lub ZSRR - państwo komunistyczne w Europie wschodniej i północnej oraz północnej i środkowej Azji. Obejmowało obszar od Morza Bałtyckiego i Czarnego do Pacyfiku. Państwo to istniało od 30 grudnia 1922 do 25 grudnia 1991.


Nazwa i ideologia

O utworzeniu państwa i jego nazwie zadecydowały władze Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików) w 1922 roku i w nazwie tej nie ma żadnego odniesienia do geografii, ani do tradycji narodów je zamieszkujących. Dlatego często unikano oficjalnej nazwy, używając innych określeń: Sowiety, Bolszewia a nawet Rosja. Nazwa streszczała ideologię państwową:

Związek (Союз) - władze komunistyczne głosiły internacjonalizm oraz samostanowienie i równe prawa narodów. ZSRR został utworzony jako federacja (państwo związkowe) formalnie niepodległych państw narodowych (republik związkowych), mających prawo wystąpienia ze Związku. Kiedy władza partii komunistycznej - KPZR - upadła republiki związkowe uzyskały niepodległość.

Socjalistycznych (Социалистических) - ideologią państwową był marksizm, który głosił zastąpienie społeczeństwa kapitalistycznego przez socjalistyczne (oparte o zasadę każdemu według jego pracy), a następnie komunistyczne (oparte o zasadę każdemu według jego potrzeb); w komunizmie państwo i własność prywatna miały zostać zniesione, ale w okresie przejściowym rządzić miała klasa robotnicza (tzw. dyktatura proletariatu), a właściwie jej awangarda, tzn. partia komunistyczna (do 1925 Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików) РКП(б), 1925-1952 Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików) ВКП(б), od 1952 - Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego КПСС).

Radzieckich (Советских) - republiki radzieckie i ich związek zostały powołane przez zdominowane przez bolszewików zjazdy rad (w jęz. ros. sowiety советы) deputowanych robotniczych, chłopskich i żołnierskich. Przymiotnik ten na jęz. polski jest tłumaczony dwojako, co w czasach PRL miało wymiar polityczny. Forma sowiecki była używana powszechnie przed II wojną światową, a następnie w prasie emigracyjnej oraz publikacjach drugiego obiegu. Polska forma radziecki, która w dawnej Polsce była używana w odniesieniu do rad miejskich i sądów, była stosowana oficjalnie w okresie powojennym, natomiast forma sowiecki była wtedy traktowana jako niepoprawna politycznie. Użycie tej formy sygnalizowało dystans lub wrogość wobec ZSRR i w okresie stalinowskim mogło być przyczyną uwięzienia. Obecnie obie synonimiczne formy są uważane za poprawne.

Republik (Республик) - republikańska forma rządów; w rzeczywistości władza ustawodawcza miała fasadowy charakter, a władza wykonawcza i sądownicza była podporządkowana Partii; lider partii (sekretarz generalny albo pierwszy sekretarz KC) dysponował ogromną - nierzadko nieograniczoną - władzą.


Flaga ZSRR



Godło ZSRR

Ustrój

ZSRR zgodnie z konstytucją z 1924 roku było państwem federalnym, w których władze lokalne sprawowały Rady (Sowiety) Deputowanych Robotniczych i Żołnierskich (na wsi Rady Deputowanych Chłopskich). Na poziomie władz gubernialnych (obwodowych, krajowych), w republikach autonomicznych, w republikach związkowych i na poziomie związkowym formalną władzę stanowiły zjazdy delegatów deputowanych, przy czym deputowani chłopscy mieli prawo do wybierania kilkakrotnie mniejszej liczby delegatów, niż deputowani robotniczy. Członkowie dawnych tzw. klas wyzyskujących, duchowni itp. byli pozbawieni praw wyborczych (tzw. лишенцы liszeńcy). Rady oraz ich zjazdy wybierały komitety wykonawcze; na najwyższym szczeblu był to Centralny Komitet Wykonawczy ZSRR (Центральный Исполнительный Комитет СССР), którego przewodniczącym byli kolejno reprezentanci republik związkowych.

Konstytucja z 1936 roku zmieniła ten system, nadając prawa wyborcze liszeńcom, oraz wprowadzając formalne zasady równych i bezpośrednich wyborów do rad na szczeblu lokalnym i ponadlokalnym (nazywanych Radami Deputowanych Pracujących), a także władz republikańskich i centralnych, nazywanych radami najwyższymi. Rada Najwyższa ZSRR (Верховный Совет СССР) była formalnie typowym dwuizbowym parlamentem państwa federalnego, w którym deputowani do Izby Związku byli wybierani proporcjonalnie do liczby ludności, a do Izby Narodowości - po równo z republik związkowych, a także od republik autonomicznych, obwodów i okręgów autonomicznych. Stałym organem Rady Najwyższej ZSRR było Prezydium. Konstytucja z 1977 roku dokonała w tym systemie niewielkich zmian.

W Radach (podobnie jak we wszystkich ciałach społecznych w ZSRR) członkowie Partii byli w większości i tworzyli odrębną frakcję, poddaną partyjnej dyscyplinie. Do wyborów dopuszczano tylko kandydatów rekomendowanych przez partię. Rząd (do 1946 Rada Komisarzy Ludowych - Совет Народных Комиссаров, następnie Rada Ministrów) był odpowiedzialny przed parlamentem, a faktycznie przed Biurem Politycznym KC. Także resorty rządowe były dublowane przez biurokrację partyjną, nadzorującą ich pracę.


Partyjny zjazd KPZR

Realną najwyższą władzę w państwie sprawowało, w imieniu klasy robotniczej, kierownictwo partii bolszewików. Również w partii istniały ciała fasadowe - Zjazd partii i konferencje partyjne oraz posiadające faktyczną władzę. Centrum partii stanowił Komitet Centralny pojmowany dwojako: jako plenum - wybierany przez Zjazd rodzaj partyjnego parlamentu, ale także urząd, na który składał się Sekretariat oraz wydziały, którzy przygotowywali i wykonywali postanowienia partyjne. Realna władza ogniskowała się w Biurze Politycznym (Политическое бюро) (w latach 1952-1966 Prezydium), do którego należeli reprezentanci różnych sił. Z reguły do Biura Politycznego należał i odgrywał w nim kluczową rolę sekretarz generalny KC (którego władza wynikała z kierowania aparatem partyjnym), ponadto ważniejsi sekretarze KC (zwłaszcza zajmujący się ideologią oraz sprawami organizacyjno-kadrowymi), ministrowie zajmujący się siłami zbrojnymi, bezpieczeństwem państwowym, szef rządu oraz sekretarze najważniejszych komitetów partyjnych - Moskiewskiego, Leningradzkiego, Ukrainy. Z reguły w kilka lat po obraniu nowego sekretarza generalnego KC kumulował on w swoim ręku władzę nad aparatem partyjnym i zmieniał się prawie we władcę absolutnego, a Biuro Polityczne stawało się ciałem doradczym.

Szczególnym aparatem władzy był organ bezpieczeństwa państwowego (noszący nazwy: ВЧК CzeKa - Nadzwyczajna Komisja do walki z kontrrewolucją, ГПУ GPU - Główny Zarząd Polityczny, ОГПУ OGPU - Zjednoczony Główny Zarząd Polityczny, НКВД NKWD - Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych, НКГБ NKGB - Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego, КГБ KGB - Komitet Bezpieczeństwa Państwowego). Oprócz wykrywania i zwalczania przeciwników politycznych, do jego zadań należała walka z przestępstwami urzędniczymi oraz kontrolowanie sił zbrojnych i innych służb państwowych. Czekistów określano jako miecz i tarczę Partii - nie byli oni siłą niezależnie działającą, ale wykonywali polecenia władzy. Ważną rolę nie tylko jako siły zbrojne ale także jako środek represji odgrywała armia: do 1946 Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-крестьянская Красная Армия), następnie Armia Radziecka (Советская Армия).

W systemie politycznym ZSRR nie było miejsca na niezależne organizacje. Związki zawodowe i organizacje społeczne były ściśle kontrolowane przez frakcje partyjne w ich władzach. Ważną rolę wśród nich odgrywały skupiający młodzież Wszechzwiązkowy Leninowski Komunistyczny Związek Młodzieży (Всесоюзный Ленинский Коммунистический союз молодёжи Komsomoł), a także dziecięca organizacja pionierska. Także media z gazetą "Prawda" na czele były podporządkowane władzy. W latach 30. próbowano zlikwidować związki wyznaniowe (tzw. bezbożna pięciolatka), później poddano je ścisłej kontroli.



Polityka zagraniczna

Do 1943 radziecka polityka zagraniczna toczyła się dwutorowo: przez oficjalną dyplomację, oraz przez funkcjonariuszy Kominternu.

Ponieważ rewolucja październikowa dokonana została przy znacznym wsparciu Niemiec, liczących na wygraną w I wojnie światowej celem dyplomacji radzieckiej, kierowanej do 1930 roku przez Gieorgija Cziczerina, była jak najściślejsza współpraca z Niemcami, przy stopniowym wychodzeniu ZSRR z izolacji. ZSRR nawiązał ścisłą gospodarczą i wojskową współpracę z Niemcami na podstawie traktatu z Rapallo z 1922 roku. W tym samym czasie Komintern wspierał w wielu krajach (także w Niemczech) bojówki komunistyczne, licząc na wybuch światowej rewolucji. Zmiana na stanowisku ludowego komisarza spraw zagranicznych na anglofila Maksyma Litwinowa w 1930 zbiegła się ze stopniowym przeorientowaniem kursu: odbudowano relacje z krajami dawnej ententy: Wielką Brytanią, Francją i USA. Ukoronowaniem tych starań było przyjęcie ZSRR do Ligi Narodów. Również Komintern zrezygnował z agresywnej polityki: jego deklarowanym celem było włączenie komunistów na całym świecie do walki z faszyzmem w ramach tzw. Frontów Ludowych, czego przykładem była wojna domowa w Hiszpanii.

Kolejna, nagła zmiana polityki zagranicznej nastąpiła w 1939 roku, kiedy Litwinowa zastąpił Wiaczesław Mołotow. Pakt Ribbentrop-Mołotow był planem podziału Europy i wznowienia ścisłej współpracy radziecko-niemieckiej. Realizację tego planu przerwała niespodziewana napaść Niemiec 22 czerwca 1941 roku, w wyniku której ZSRR stał się członkiem antyhitlerowskiej koalicji. Konferencje z sojusznikami w Teheranie, Jałcie i Poczdamie nakreśliły nowy podział Europy, w którym usankcjonowano obecność Armii Czerwonej w strefie wpływów, obejmującej Polskę, Czechosłowację, Węgry, Rumunię i Bułgarię. Ponadto ZSRR objął strefy okupacyjne w Niemczech i Austrii.

W roku 1948 doszło do pierwszego poważnego konfliktu z USA (kryzys berliński), a po wybuchu radzieckiej bomby atomowej oraz komunizacji Chin w 1949 potęga ZSRR zaczęła budzić powszechny niepokój na zachodzie. Relacje między ZSRR a USA (określane jako zimna wojna) stały się najważniejszym czynnikiem polityki na świecie. Na relacje te składały się: obustronne dążenie do uzyskania przewagi militarnej, tendencje do rozszerzenia strefy wpływów i zwalczania wpływów drugiej strony w każdym miejscu globu oraz powstrzymywanie się od bezpośredniej konfrontacji oraz użycia broni masowego rażenia. W efekcie w wojnach, w których uczestniczyły USA (wojna koreańska, wojna wietnamska) ZSRR uczestniczył tylko pośrednio, poprzez dostawy sprzętu i pomoc doradców, a interwencje Armii Radzieckiej również wywoływały ograniczoną reakcję USA. W relacjach amerykańsko-radzieckich następowały cykliczne okresy osłabienie napięcia (odprężenie), kiedy zawierano traktaty rozbrojeniowe oraz okresy zaostrzenia kursu. Jednak tylko raz w 1962 roku ZSRR stanął na krawędzi konfliktu zbrojnego z USA (kryzys kubański). Stosunkową niezmienność powojennej polityki zagranicznej ZSRR symbolizował długi okres kierowania radziecką dyplomacją (1957-1985) przez Andrieja Gromyko.


Układ Warszawski

Kraje należące do strefy wpływów ZSRR zostały zmuszone do skopiowania ustroju politycznego oraz gospodarczego ZSRR - wprowadzano dyktaturę partii komunistycznej i gospodarkę planową. Margines suwerenności tych krajów był tak niewielki, że strefę wpływów nazywano czasem imperium zewnętrznym ZSRR. Ambasador ZSRR w tych krajach miał często silniejszą pozycję niż nominalny przywódca. Kiedy w tych krajach wybuchały powstania, albo władze zaczynały prowadzić nadmiernie niezależny kurs dochodziło do interwencji Armii Radzieckiej: w NRD w 1953, na Węgrzech w 1956 oraz w Czechosłowacji w 1968. Po okresie stalinowskim państwa te uzyskały większą suwerenność. Również w Polsce w 1981 planowano interwencję (choć zaawansowanie planów jest przedmiotem sporu historyków). Ostatnia interwencja ZSRR, który miał wspomóc komunistyczny zamach stanu w Afganistanie rozpoczęła przegraną wojnę (wojna afgańska). Państwa strefy wpływów ZSRR jednoczył istniejący w latach 1955-1991 wojskowy pakt - Układ Warszawski oraz organizacja współpracy ekonomicznej o nazwie Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej.

Klasy społeczne

W wyniku rewolucji październikowej, wojny domowej, obustronnego terroru (na który składał się instytucjonalny terror CzeKa, ale w jeszcze większym stopniu rewolucyjne pogromy ze strony zrewoltowanych żołnierzy), klęski głodu oraz emigracji zasadniczo zmienił się skład społeczny Rosji. Dawni posiadacze ziemscy, przedsiębiorcy, carscy urzędnicy oraz działacze społeczni zniknęli, natomiast dominującą pozycję zajęli bolszewiccy dowódcy wojskowi, czekiści oraz działacze.

Klasa robotnicza była formalnie hegemonem nowego państwa, ale już w kilka dni po rewolucji CzeKa była zmuszona stłumić strajk kolejarzy. Wielu działaczy bolszewickich było autentycznymi robotnikami i władza podejmowała wysiłki w kierunku polepszenia warunków pracy, ale państwo jako główny pracodawca do realizacji swoich celów musiał zwiększać wyzysk. Kolejne cele polityki były realizowane kosztem robotników: NEP spowodował falę bezrobocia, natomiast forsowna industrializacja lat 30. - śrubowanie norm, pogorszenie sytuacji socjalnej (olbrzymie budowy obiektów przemysłowych i skromne - mieszkań dla robotników), kary za naruszenia dyscypliny, utrata prawa do zmiany zakładu pracy. Partycypację we władzy często dotyczyła tylko robotników bedących aktywnymi członkami partii, jeżeli zostali wysunięci przez lokalnych działaczy. Robotników nie ominął również stalinowski terror lat 30. Dopiero rządy Chruszczowa przyniosły polepszenie sytuacji socjalnej: masowe budownictwo i wzrost spożycia (symbolizowały je bezpłatna kiszona kapusta i chleb w pracowniczych stołówkach). Mimo to poprawa była za mało satysfakcjonująca i stale dochodziło do dzikich strajków.

Polityka wobec chłopów w latach 20. według znanej formuły Lenina miała polegać na zwalczaniu zamożnych chłopów (kułaków), pozyskiwanie średniozamożnych (średniaków) i opieranie się na najbiedniejszych (biedniakach). Preferencje dla tych ostatnich, a także zwalczanie cerkwi wywoływały jednak ciągłe napięcia. Koniec lat 20. przyniósł krach dotychczasowej polityki, który próbowano rozwiązać przez politykę kolektywizacji. Z chłopów przymusem uczyniono spółdzielców (kołchoźników), ale produkcja była niska, a zarządzanie niekompetentne, co zmusiło w końcu do utworzenia tzw. działek przyzagrodowych. Dopiero w latach 70. zdecydowano się na wydanie kołchoźnikom paszportów, umożliwiających im swobodne podróżowanie (w efekcie wieś wyludniła się).

Inteligencja była w większości nastawiona antybolszewicko i była równie wrogo i pogardliwie traktowana przez nowe władze. Uważani byli w latach 20. za część burżuazji, niezbędną tylko do czasu wykształcenia nowej, ludowej inteligencji. Nie mieli wielu podstawowych praw: np. nie mogli posyłać dzieci na studia. Sytuację zmienił program industrializacji, do realizacji którego profesjonaliści stali się niezbędni. Profesor, inżynier i lekarz stali się pozytywnymi bohaterami propagandy, ich zarobki zostały podniesione. Duża część inteligencji poczęła utożsamiać się z państwem i brała udział w jego przedsięwzięciach. Znaczna część jednak sympatyzowała z dysydentami.

System radziecki stworzył nową elitę - nomenklaturę, obejmującą osoby na stanowiskach wymagających rekomendacji partyjnej. Nomenklatura dzieliła się na centralną (rekomendacja należała do kompetencji KC), republikańską, obwodową etc. Aparat partyjny i nomenklatura po terrorze lat 30. zmieniła się w kastę w pewnym stopniu dziedziczną, uprzywilejowaną materialnie (specjalne zaopatrzenie, tzw. sklepy za żółtymi firankami; sanatoria) oraz społecznie. Od początku spodziewano się lub obawiano dążenia kadry kierowniczej do zamienienia swojego statusu społecznego na własność (uwłaszczenie nomenklatury) i wydaje się, że dążenie to odegrało znaczną rolę w kryzysie i transformacji ustrojowej, która doprowadziła do upadku ZSRR.

Narodowości



Demografia ZSRR w 1974 roku


W rewolucji październikowej brali udział przedstawiciele wszystkich narodów dawnego Imperium Rosyjskiego. Nieproporcjonalnie duży udział mniejszości narodowych można tłumaczyć dyskryminacją w czasach carskich. Lenin nie ufał Rosjanom, wolał opierać się na Łotyszach (z których złożona była jego gwardia przyboczna), Żydach, Gruzinach, albo Polakach. Sam zresztą jako delegat na zjazd partyjny demonstracyjnie w rubryce narodowość wpisał: "bez narodowości". Taka polityka spowodowała dość duży udział przedstawicieli mniejszości we władzach, w CzeKa, w nowym aparacie państwowym i nomenklaturze. W obszarach, w których dominowały mniejszości narodowe prowadzono politykę korienizacji, tzn. wprowadzania języków narodowych do szkół i urzędów w miejsce rosyjskiego. M.in. utworzono dwie polskie autonomie: Marchlewszczyznę i Dzierżyńszczyznę. Polityka ta uległa zmianie w latach 30. w obliczu planów wojennych. Stalin nawiązując do tradycji carów polecił przywrócić część rosyjskiej tradycji w wojskowości, kulturze i życiu społecznym. Akcja ta osiągnęła kulminację w latach 40. jako kampania antykosmopolityczna: skierowana w pierwszym rzędzie przeciwko Żydom, ale także obejmująca wynajdywanie rzekomego pierwszeństwa i wyższości Rosjan w różnych dziedzinach nauki i kultury. Rozpoczęto także preferowanie szkolnictwa rosyjskojęzycznego i rusyfikację.

W okresie kolektywizacji okazało się, że chłopi niektórych narodowości stawiali większy opór niż rosyjscy. Wywołało to odwet ze strony władz: głód na Ukrainie miał charakter eksterminacji, wielu działaczy partyjnych stracono pod zarzutem burżuazyjnego nacjonalizmu, rozstrzelano lub zastraszono wielu ukraińskich artystów. Również Polacy stali się obiektem prześladowań: wielu zesłano, polskie okręgi autonomiczne, gazety i szkoły zamknięto. Prześladowanie całych narodów stało się ważnym elementem polityki wewnętrznej w latach II wojny światowej. W całości aresztowano i zesłano narody, które zdaniem władz wykazywały się niedostatecznie lojalną postawą: Niemców nadwołżańskich, Tatarów krymskich, Czeczenów, Inguszy i innych. Zdziesiątkowano świeżo przyjętych w skład ZSRR Estończyków, Łotyszy i Litwinów, a także Polaków na ziemiach przyłączonych do ZSRR w 1939.



Kultura

Boris Vladimirski: Róże dle StalinaPoczątkowo z nowym państwem utożsamiali się zarówno artyści awangardowi (futuryzm, konstruktywizm, abstrakcjonizm), którzy byli przekonani, że rewolucja w sztuce jest związana z rewolucją społeczną, jak i twórcy o przekonaniach komunistycznych, preferujących tradycyjne formy (określający się jako "proletariaccy"). Na początku lat 30. władze potępiły zbyt daleko idące poszukiwania jako formalizm i określiły preferowany wzorzec jako realizm socjalistyczny (według formuły socjalistyczna w treści, ludowa w formie). Utworzono wtedy oficjalne związki pisarzy, kompozytorów, architektów itp., zrzeszające uznanych artystów - partyjnych oraz tolerowanych poputczików. Artyści, których prace miały wydźwięk niezgodny z państwową ideologią, albo krytykujących władze pozbawiano możliwości tworzenia.

Gospodarka planowa w ZSRR



10 rubli z 1961 r. z Leninem

W ZSRR powstał na początku lat 30. unikalny system gospodarowania, którego teoretyczną podstawą była idea Marksa o zarządzaniu gospodarką "jak jedną fabryką" bez udziału rynku. W systemie tym przedsiębiorstwa (państwowe lub spółdzielcze) były ubezwłasnowolnione i zarządzane z centrum. Pieniądz nie został całkowicie wyeliminowany, ale odgrywał drugorzędną rolę. Kierunki polityki gospodarczej wyznaczały władze centralne, preferując wydatki wojskowe, prestiżowe projekty (m.in. program kosmiczny) oraz przemysł środków produkcji; minimalizowano natomiast wydatki na konsumpcję.

System określano jako "gospodarkę planową" lub "nakazowo-rozdzielczą", to znaczy gospodarka miała działać według całościowego planu, który wyznaczał poszczególnym przedsiębiorstwo zadania i przydzielał środki na ich realizację. Głównym narzędziem był plan roczny (plany pięcioletnie piatiletki miały głównie orientacyjno-prognostyczny charakter). Sporządzenie planu realizował Państwowy Komitet Planowania Gospłan, a jego rozwinięcia dokonywały branżowe ministerstwa (w latach 1957-1965 lokalne rady gospodarcze tzw. sownarchozy). System ten jednak był od początku nieefektywny, a w miarę komplikowania się więzi gospodarczych i powiększania asortymentu produkcji zdolność do zbudowania spójnego i optymalnego planu stawała się coraz mniejsza. Narastające problemy i niepowodzenie reform spowodało dekompozycję całego systemu, która w latach 80. przybrała formę permanentnego kryzysu.


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Czw 20:24, 04 Maj 2006
DJ Mazepa
Główny Admin
Główny Admin

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 4968
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 4 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





No! Nareszcie jakieś nowe wiadomości w tym temacie (nikt nie pisał tu od marca).
Czy ma ktoś jeszcze coś na ten temat (ZSSR - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich)?


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Pią 11:25, 05 Maj 2006
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 7028
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich



Utworzenie ZSRR



Lenin ogłaszajacy władzę radziecką – obraz W.A. Sierowa (za Leninem widoczni: Stalin, Dzierżyński i Swierdłow)


Rewolucja październikowa 1917 roku przeprowadzona przez bolszewików spowodowała ustrojową i terytorialną dezintegrację Rosji. Niepodległość ogłosiły kraje, których terytorium częściowo lub całkowicie wchodziło w skład tego państwa do I wojny światowej, w tym: Polska, Finlandia, Ukraina, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan. Bolszewicy uznając formalnie zasadę "samostanowienia narodów" dążyli do światowej rewolucji i wkrótce zaczęli instalować i wspierać w tych państwach lokalne partie komunistyczne. Poparcie to najczęściej sprowadzało się do interwencji Armii Czerwonej. Na zajętych obszarach proklamowano "władzę radziecką", sprawowaną formalnie przez robotników i chłopów - faktycznie przez partyjnych "komisarzy", konfiskowano zakłady przemysłowe i nieruchomości, a chłopom zabierano "nadwyżki" żywności. Zaprowadzano także terror (CzeKa) wobec przeciwników politycznych i przedstawicieli "klas posiadających": ziemian, przedsiębiorców, zamożnych chłopów. Proklamowano kilka "republik" o takim ustroju, z których większość wkrótce upadła. Największa z tych republik nosiła od 1917 roku (do 1991) nazwę Rosyjska Socjalistyczna Federacyjna Republika Radziecka - RSFSR. W tym samym roku powstała republika ukraińska, a w 1919 - białoruska. W latach 1920-1921 bolszewicy zajęli Azerbejdżan, Armenię i Gruzję i powołali na tym obszarze Zakaukaską Federacyjną Socjalistyczną Republikę Radziecką
.

Początkowo bolszewicy sądzili, że rewolucja rosyjska jest tylko wstępem do rewolucji światowej. Po stłumieniu ruchów rewolucyjnych (którym udało się przejściowo, zwłaszcza na Węgrzech i częściowo w Niemczech przejąć władzę), nieudanej wyprawie na Zachód (wojna polsko-bolszewicka) oraz załamania gospodarki rosyjskiej wskutek eksperymentów tak zwanego komunizmu wojennego a także zniszczeń wojennych bolszewicy zostali zmuszeni do zmiany kursu. W 1921 wprowadzono w życie nową gospodarkę rynkową (tak zwany NEP - Nowa Polityka Ekonomiczna), ograniczono terror, zachowując jednak zasadę dyktatury partii (zwanej dyktaturą proletariatu). Jednocześnie postanowiono dokonać umocnienia państwowości.

Lenin wymógł przekształcenie czterech republik radzieckich: Ukrainy, Białorusi, Rosji i Federacji Zakaukaskiej w konfederację, występując przeciwko planowi Stalina włączenia pozostałych republik do RSFSR jako republik autonomicznych. Związek republik powołano do życia 30 grudnia 1922. Pierwszym szefem rządu ZSRR został Lenin, a funkcje nominalnej głowy państwa sprawować mieli rotacyjnie przedstawiciele wszystkich republik.

Stalinowski ZSRR


Przywódcy
Związku Radzieckiego




Władimir Ilicz Uljanow
1917-1922



Josif Wissarionowicz Dżugaszwili
1922-1953



Georgij Maksymilianowicz Malenkow
1953-1955



Nikita Siergiejewicz Chruszczow
1955-1964



Leonid Ilicz Breżniew
1964-1982



Jurij Władimirowicz Andropov
1982-1984



Konstantin Ustinowicz Czernienko
1984-1985



Michaił Siergiejewicz Gorbaczow
1985-1991


Choroba i śmierć (21 stycznia 1924) niekwestiowanego przywódcy partii - Lenina spowodowały zaciętą walkę o władzę w partii. Najbliżsi współpracownicy Lenina - Grigorij Zinowiew i Lew Kamieniew w sojuszu z Józefem Stalinem usunęli uważanego za drugą osobę w partii i następcę wodza - organizatora i głównodowodzącego Armii Czerwonej Lwa Trockiego. Następnie Stalin zawarł sojusz ze zwolennikami rozszerzania gospodarki rynkowej oraz pewnej liberalizacji politycznej - ideologiem NEPu Nikołajem Bucharinem, szefem rządu Aleksiejem Rykowem i przywódcą związków zawodowych Michaiłem Tomskim. Sojusz ten przetrwa do "roku wielkiego przełomu" - 1929, w którym zapada decyzja o zasadniczej zmianie polityki. Zmianę tę wymusiły z jednej strony stagnacja ekonomiczna, powszechna krytyka "biurokratyzacji" partii oraz nierówności społecznych. Z drugiej strony Stalin i jego zwolennicy w aparacie postanowili rozprawić się z opozycją i dokończyć budowę państwa totalitarnego. Po eliminacji przeciwników w toku czystek w partii, armii i administracji Stalin przejął władzę dyktatorską, zgodnie z przewidywaniami Trockiego. Najważniejszym posunięciem władz była kolektywizacja rolnictwa - przymusowe połączenie gospodarstw chłopskich w quasi-spółdzielcze przedsiębiorstwa (kołchozy). Spowodowało to klęskę głodu oraz załamanie produkcji rolnej (z powodu uwięzienia wielu opornych chłopów, chronicznego niedofinansowania państwowego rolnictwa oraz braku motywacji chłopów do pracy), ale poprzez terror i zajadłą propagandę demonizującą bogatych chłopów - tzw. kułaków - fakt ten spotkał się ze słabą reakcją ludności miejskiej oraz był niedoceniany przez międzynarodową opinię publiczną. Drugą kampanią było forsowne uprzemysłowienie w ramach państwowych planów pięcioletnich. Motorem uprzemysłowienia był sterowany za pośrednictwem propagandy entuzjazm (wyścig pracy, ruch stachanowski), obawa przed uznaniem za "szkodnika" albo "bumelanta" i uwięzieniem (GUŁAG) oraz napływ wywłaszczonych chłopów, zapewniających tanią siłę roboczą. W efekcie pierwsze pięciolatki przyniosły zbudowanie wielu obiektów przemysłowych i rozwój gospodarczy. Poziom życia pozostał jednak niski, ponieważ gospodarka pozostała nieefektywna i marnotrawna, a głównym kierunkiem uprzemysłowienia była budowa przemysłu zbrojeniowego i gałęzi o znaczeniu militarnym (górnictwo, hutnictwo, energetyka, budowa maszyn).

W wyniku kolektywizacji oraz masowego terroru ZSRR stał się państwem totalitarnym. Proces ten ukoronował XVII zjazd partii bolszewików, w którym wszyscy mówcy wychwalali Stalina i politykę władz. Jednak władca postanowił usunąć także potencjalną opozycję, do czego pretekstu dostarczyło zabójstwo popularnego działacza - Siergieja Kirowa (popełnione najprowdopodobniej na rozkaz samego Stalina). Aresztowano i rozstrzelano prawie wszystkich byłych opozycjonistów, następnie zaś represjami objęto posłusznych zwolenników Stalina, którym przypisywano rzekome szpiegostwo i sabotaż. Zapanował powszechny strach, podsycany propagandowymi relacjami o procesach pokazowych oraz wezwaniami do "czujności" i denuncjacji (bohaterem stał się donosiciel na ojca-kułaka Pawlik Morozow). Represje, których kulminacja nastąpiła w 1937 (Wielka Czystka) doprowadziły do częściowej eksterminacji tzw. starych bolszewików - działaczy z czasów rewolucji, korpusu dowódczego Armii Czerwonej (rozstrzelano 35 z 80 tys. oficerów), a także pracowników NKWD (jako szkodników rozstrzelano za czasów komisarza Nikołaja Jeżowa protegowanych poprzednika - Genricha Jagody, a za czasów Berii - protegowanych Jeżowa). Wzmożony terror Stalin tłumaczył tezą o "zaostrzaniu się walki klasowej wraz z postępami w budowie socjalizmu". Postępy owe ukoronowało przyjęcie 25 listopada 1936 tzw. "stalinowskiej Konstytucji ZSRR". Na jej mocy z RSFSR wyodrębniono republiki radzieckie: Kazachską i Kirgiską, a Zakaukazką SFSR podzielono na Azerbejdżańską SRR, Gruzińską SRR i Armeńską SRR (1936). Republiki Turkmeńska, Uzbecka i Tadżycka powstały już w latach dwudziestych (1925-1929). Decyzje te miały jednak małe znaczenie ze względu na ciągłe ograniczanie niezależności ich władz.

ZSRR po okresie ożywionej współpracy z Niemcami w latach 20. stopniowo reorientował swoją politykę zagraniczną na państwa dawnej ententy. ZSRR zawarł traktaty o nieagresji z Francją i Polską (w 1932), nawiązał stosunki dyplomatyczne z USA (w 1933 roku), Czechosłowacją, Rumunią i Bułgarią oraz został przyjęty do Ligi Narodów w 1934. ZSRR poprzez Komintern wspierał zaangażowanie komunistów na świecie we wspólną walkę z faszyzmem w ramach tzw. Frontu Ludowego i zbrojnie wspierał republikanów w Hiszpanii (wojna domowa w Hiszpanii) 1936-1939. Nieoczekiwaną woltę wykonała radziecka dyplomacja 23 sierpnia 1939, kiedy został podpisany pakt Ribbentrop-Mołotow. W zgodzie z jego postanowieniami Armia Czerwona 17 września przekroczyła granicę z Polską i zajęła znaczną część terytorium. Na zajętych obszarach przeprowadzono fikcyjne wybory i obwieszczono o wcieleniu tych ziem do republik: białoruskiej i ukraińskiej. Pod presją siły i w zgodzie z traktatem Ribbentrop-Mołotow wymuszono także wejście (w 1940) Armii Czerwonej do Litwy, Łotwy i Estonii i w tych krajach proklamowano republiki radzieckie, które "przystąpiły" do ZSRR. Również Rumunia została zmuszona do zwrotu Besarabii - na tym terytorium powstała Mołdawska SRR. Tylko próba zajęcia Finlandii (tzw. wojna zimowa) nie powiodła się wskutek zaciętego oporu wojsk fińskich.




II wojna światowa - żołnierz radziecki zawiesza flagę na Reichstagu w Berlinie

22 czerwca 1941 wojska niemieckie, być może uprzedzając planowany atak radziecki, rozpoczęły realizację Planu "Barbarossa" - wojny błyskawicznej w ZSRR. Zdemoralizowane przez represje i słabo wyszkolone do obrony oddziały stawiały słaby opór i wkrótce wojska niemieckie znalazły się na przedpolach Moskwy. Nie udało się jednak Niemcom ani zająć stolicy, ani sparaliżować gospodarki, a przewaga demograficzna i patriotyzm Rosjan sprawił, że w 1943 roku (bitwa pod Stalingradem) Armia Czerwona osiągnęła strategiczną przewagę i zmusiła Niemców nie tylko do wycofania się z terytorium ZSRR, ale także z Rumunii, Bułgarii, Węgier, Polski, znacznej części Czechosłowacji, Austrii i Niemiec. Konferencje Stalina z zachodnimi sojusznikami w Teheranie, Jałcie i Poczdamie stały się podstawą powojennego ładu międzynarodowego.

Po zakończeniu wojny w ZSRR nie zmieniono systemu politycznego ani gospodarczego. Przywrócono przedwojenny terror: masowe deportacje objęły narody oskarżone o kolaborację: Tatarów krymskich, Czeczeńców, Niemców nadwołżańskich. W przeddzień śmierci Stalina przygotowywano także czystkę antyżydowską. Wysiłki władz skoncentrowały się na uzyskaniu militarnej przewagi nad państwami zachodnimi, co doprowadziło do tzw. zimnej wojny. ZSRR zbudował własną bombę atomową (z pomocą szpiegów) i termojądrową (samodzielnie). Jednocześnie trwała budowa systemów komunistycznych w krajach podporządkowanych ZSRR. W krajach tych polityka została podporządkowana interesom ZSRR, a system gospodarczy i polityczny oraz terror i propaganda zostały skopiowane według wzorców radzieckich.


ZSRR 1953-1985

Śmierć Stalina 5 marca 1953 zapoczątkowała okres zaciętej walki o władze. Najbardziej liberalny program polityczny zaproponował paradoksalnie szef MVD Ławrientij Beria: z jego inicjatywy ogłoszono amnestię, wstrzymano druk dzieł Stalina, rozpoczęto odprężenie w stosunkach międzynarodowych (negocjacje pokojowe w wojnie koreańskiej, przywrócenie stosunków z Jugosławią, obiecywano decentralizację i liberalizację gospodarczą. Jego obalenie (czerwiec 1953) i rozstrzelanie zostało jednak przyjęte powszechnie jako krok w stronę destalinizacji, gdyż kojarzył się ze stalinowskimi represjami. Stopniowo umacniała się pozycja nowego pierwszego sekretarza KC KPZR Nikity Chruszczowa, który pozbył się w 1955 roku potężnego premiera Gieorgija Malenkowa, a w 1957 udaremnił próbę obalenia jego władzy przez "starą gwardię" stalinowców. Chruszczow oparł się na aparacie partyjnym, jednocześnie próbując przeprowadzić destalinizację: w 1956 na zjeździe partii wygłosił sławny referat, wyliczający zbrodnie i pomyłki Stalina. Destalinizację ograniczały jednak ważne okoliczności: po pierwsze współwinnym zbrodni był sam Chruszczow i wielu popierających go działaczy; po drugie - czasy stalinowskie uformowały mentalność milionów obywateli ZSRR; po trzecie - w interesie aparatu partyjnego było utrzymanie ukształtowanego w czasach Stalina modelu politycznego i gospodarczego.

Polityka Chruszczowa była pełna sprzeczności. Z jednej strony zniósł masowy terror, przywrócił podstawowe prawa pracownicze i podstawy praworządności (nowy kodeks karny), unikał zamykania dysydentów i dopuścił do publikacji dzieła Sołżenicyna, z drugiej strony walczył ze sztuką abstrakcyjną, wzmógł prześladowania cerkwi i nakazał strzelać do demonstujących robotników w Nowoczerkassku w 1962. W polityce zagranicznej z jednej strony pogodził się z niezależnością Jugosławii i mniejszym obciążeniem państw satelickich, głosił hasła rozbrojenia i "współistnienia" dwóch systemów - z drugiej brutalnie stłumił powstanie na Węgrzech w 1956 roku, sprowokował kryzys kubański. Chruszczow doprowadził w 1961 roku do uchwalenia nowego programu Partii, obiecując zbudowanie komunizmu w ciągu 20 lat. Utrzymanie wydatków zbrojeniowych oraz utrzymująca się nieefektywność gospodarki planowej powodowały niski poziom życia i malejącą popularność przywódcy. Rządy Chruszczowa zakończył spisek najbliższych współpracowników, który pozbawił go władzy 14 października 1964 roku. Na czele nowej ekipy stanął Leonid Breżniew, a stanowisko premiera objął Aleksiej Kosygin.

Ekipa Breżniewa doszła do władzy na fali sprzeciwu aparatu partyjnego wobec eksperymentów poprzedniej ekipy i udało jej się ustabilizować system polityczny i gospodarczy tak skutecznie, że lata 1964-1985 uzyskały miano "epoki zastoju". Konserwację systemu umożliwiły trzy czynniki: skuteczna walka z ruchem dysydenckim, prowadzona przez KGB pod sprężystym kierownictwem Jurija Andropowa, równowaga w wyścigu zbrojeń z USA, zmuszający Zachód do ustępstw oraz wysokie ceny eksportowych towarów (zwłaszcza ropy naftowej), które pozwoliły odroczyć kryzys gospodarczy (m.in. poprzez import zboża). Następcy Breżniewa - Jurij Andropow rządzący od 11 listopada 1982 do 9 lutego 1984 oraz Konstantin Czernienko sprawujący władzę od 13 lutego 1984 do 10 marca 1985 kontynuowali w zasadzie politykę Breżniewa. Najważniejszymi wydarzeniami lat 1980-1985 były zgony całej generacji polityków, do których obok trzech kolejnych sekretarzy generalnych należał także premier Kosygin, główny ideolog Michaił Susłow oraz wpływowy lider kompleksu wojenno-przemysłowego Dymitr Ustinow.



"Przebudowa" i rozpad

Michaił Gorbaczow, który objął władzę w 1985 roku stanął w obliczu narastającego kryzysu gospodarczego, toczącej się bez szans na zwycięstwo wojny afgańskiej, przegranego wyścigu zbrojeń (tzw. wojny gwiezdne) oraz korupcji władzy. Jego celem były kardynalne reformy, które umocniłyby system polityczny ZSRR pod hasłami ustrojowej przebudowy (pierestrojka, "перестройка"), przyspieszenia ("ускорение") rozwoju gospodarczego oraz jawności ("гласность") życia społecznego. Jego wysiłki jednak zakończyły się fiaskiem i nie tylko nie umocniły, ale raczej przyspieszyły upadek totalitarnego państwa. Szczególnie niekonsekwentny charakter miały reformy ustrojowe, które miały doprowadzić do "demokratyzacji" społeczeństwa, ale bez naruszenia "kierowniczej roli" KPZR. W ekipie Gorbaczowa znaleźli się zarówno przedstawiciele "reformatorów" o poglądach demokratycznych (ich przywódcami byli nowy sekretarz KC KPZR ds. ideologii Aleksandr N. Jakowlew nazywany "ojcem pierestrojki", minister spraw zagranicznych Eduard Szewardnadze i popularny sekretarz obwodu swierdłowskiego, potem Moskwy Borys Jelcyn), jak i przeciwnicy daleko idących zmian, których przywódcą był sekretarz KC KPZR ds. organizacyjnych Jegor Ligaczow. Wskutek polaryzacji poglądów w partii oraz coraz mniejszej popularności społecznej autorytet Gorbaczowa stale malał. Najważniejsze realne znaczenie miało uwolnienie więźniów politycznych (w tym Andrieja Sacharowa) oraz "jawność", tj. ograniczenie cenzury i liberalizacja polityki kulturalnej, która nieuchronnie prowadziła do pluralizmu politycznego. Także ograniczone reformy gospodarcze (kierowane przez premiera Nikołaja Ryżkowa) nie zahamowały narastającego kryzysu. Znaczne sukcesy Gorbaczow odniósł w dyplomacji, zwłaszcza w negocjacjach rozbrojeniowych z USA.

Od 1988 "odgórna rewolucja" zaczyna rozwijać się według własnych praw. Ujawniły się tłumione dotąd konflikty narodowościowe, których najkrwawszym przejawem był pogrom Ormian w Sumgaicie 28 lutego tego roku. Wkrótce w większości republik powstały tzw. fronty ludowe, domagające się uwzględnienia praw narodowych. Jako pierwszy niepodległość ogłosił parlament litewski 11 marca 1990 (co sprowokowało interwencję Armii Radzieckiej). 29 maja 1990 prezydentem republiki rosyjskiej zostaje Borys Jelcyn. Gorbaczowa, usiłującego zachować ZSRR poprzez negocjowanie nowego traktatu związkowego tzw. nowo-ogariowskiego, który miał zamienić leninowski z 1922 roku, opuszczają zwolennicy reform (Jelcyn, Szewardnadze), natomiast od grudnia 1990 otaczają ich przeciwnicy (szef KGB Władimir Kriuczkow, szef MSW Borys Pugo, premier Walentin Pawłow i wiceprezydent ZSRR Giennadij Janajew) - którzy 19 sierpnia 1991 dokonują nieudanego zamachu stanu. Zamachowcy aresztują przebywającego na Krymie Gorbaczowa i ogłaszają o wprowadzeniu stanu wyjątkowego oraz przejęciu władzy w państwie przez Janajewa. Próba zdobycia siedziby władz rosyjskich kończy się jednak niepowodzeniem, gdy przez budynkiem gromadzą się tłumy mieszkańców Moskwy, do których przemawia Jelcyn. Spiskowcy niepewni poparcia żołnierzy nie decydują się na użycie siły i po trzech dniach oddają władzę Gorbaczowowi. Głównym wygranym puczu jest jednak Borys Jelcyn, na którego wniosek 29 sierpnia parlament rosyjski zakazuje działalności KPZR i konfiskuje jej majątek. 6 września rząd rosyjski uznaje niepodległość Litwy, Łotwy i Estonii, a 8 grudnia przywódcy pozostałych republik ZSRR podpisują układ białowieski o likwidacji ZSRR i utworzeniu Wspólnoty Niepodległych Państw. 25 grudnia 1991 podaje się do dymisji całkowicie już pozbawiony władzy prezydent ZSRR - Michaił Gorbaczow, i akt ten ostatecznie kończy istnienie prawie 70-letniego państwa.


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Pią 14:46, 05 Maj 2006
koval
Mistrz nad Mistrzami

 
Dołączył: 23 Lut 2006
Posty: 2075
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5

Płeć: Mężczyzna





STALIN STALIN!!Very Happy


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Sob 18:50, 06 Maj 2006
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 7028
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Koval napisał:
STALIN STALIN!!Very Happy








Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Nie 0:01, 07 Maj 2006
DJ Mazepa
Główny Admin
Główny Admin

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 4968
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 4 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Koval napisał:
STALIN STALIN!!Very Happy


Panie Ziomku! Jak jest Stalin, to może Lenin, co? Laughing


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Czw 9:43, 07 Gru 2006
tomaszek1958
Zastępca Admina
Zastępca Admina

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 7028
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 2 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Lenin







Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
PostWysłany: Czw 19:50, 07 Gru 2006
DJ Mazepa
Główny Admin
Główny Admin

 
Dołączył: 22 Lis 2005
Posty: 4968
Przeczytał: 0 tematów

Pomógł: 4 razy
Ostrzeżeń: 0/5
Skąd: Gdańsk Wrzeszcz
Płeć: Mężczyzna





Fajnie. Splash


Post został pochwalony 0 razy
Zobacz profil autora
ZSSR - Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Forum www.mazepa.fora.pl Strona Główna -> Historia
Możesz pisać nowe tematy
Możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Wszystkie czasy w strefie CET (Europa)  
Strona 1 z 1  

  
  
 Napisz nowy temat  Odpowiedz do tematu  


fora.pl - załóż własne forum dyskusyjne za darmo
Powered by phpBB © 2001-2003 phpBB Group
Theme created by Vjacheslav Trushkin
Regulamin